Z kalyndorzy Gorniczych

...now browsing by category

 

Wionki

niedziela, Luty 7th, 2010

Wionki

Kajście sie podziały wy, stare dobre czasy? Kajście som lata szczyśliwe,

w kierych my se tak piyknie żyli? Żyli po przyjocielsku, Z Panym Bogiym na kożdym kroku, w zgodzie z naturom, z otwartymi sercami dlo kożdego.

To prowda, tyn świat, po kierym my downij deptali i kiery my oglądali był mały i bez przeklasów, ale za to tyn świat w naszych duszach był wielki i przebogaty, że chciało sie zyć.

Dejmy na to, jak to było u nos w czyrwcu. Cóż to był za piykny miesiąc!
Roz, że go przyroda umiała ukwiecić drugi, że ludzie poradzili go prziozdobić slicznościami: przisłowiami, wrózbami, piesniczkami, zwyczajami.

Jedyn taki zwyczoj – puszczanie wionków – był o nos przepjykny.

Dziołszyce – najwiyncyj te na wydoju – zbiyrały na św. Jana najpiykniejsze kwiecie, jaki ino rosło na świecie. Najpjykniejsze, kiere umiało chłopców czarować. Pod wieczor szły z nimi ku rzyce i puszczały jich na woda.
A kaś dalij, przeważnie przi piyrwszym moście chłopcy chytali to kwiecie.
Chytoł kożdy swój i zagadywoł, od kierej jest dziołchy. O! radości było, jak kiery zgodł.

Zaś w innych stronach miyndzy to kwiecie wrazowało sie zapolone świyczki. W nocy, jak tych wionkow płynyło dużo – piyknie to wyglondało. Młodzi siedzieli nad wodom i patrzeli w tyn blask i se marzyli o lepszym życiu kaś w dalekim świecie.

Zno sie takich, co sie dali namowić na tyn fifidłom. Wyjyżdźali w świat niby po lepszy los, a potym sie musieli poniywiyrać bele kaj. A drudzy słuchali ojców, kierzy jim stale tublikowali:

- Niy dydź głupi! Pamiyntej – wszyndzie fajnie, kaj cie niy ma…

z kalyndorza KWK „Ziemowit” na rok 2002

spisoł Hanys

Swojski chlyb

piątek, Styczeń 15th, 2010

Swojski chlyb

Roztomili ludkowie, nojprzod Wos piyknie witom „Szczęść Boże”. Bo bez Boga ani do proga.

Chca Wom łopedzieć, w jakim to powożaniu mieli my downij chlyb. Piyrwyj my chleba niy zaczynali, jakby my go niy przeżegnali. Niy wolno było chleba poniywiyrać jako to sie dzisioj niyroz widzi. Leży bele kaj konsek łogryzionyj kromki i żodyn sie po nia ani niy schyli. Aż sumiyni człowieka boli, jak taki łobrozki łoglądo.

Czy ci ludzie terażniejsi niy wiedzom, wiela to sie kiedyś trzeja było narobić, żeby kromka chleba wrazić do gymby?

Piyrwyj jak konsek chleba komu upod na ziymia, zarozki tyn z szacunkiym go dzwigoł i całowoł. Pomna, jak nom w doma wdycki tata z mamą tublikowali;

Szanujcie, dzieci chleba, abyście kiedyś suchej skórki niy szukali…

Tych słów se nigdy niy zapomna. I niy zapomna se tyż nigdy ciyżoby żniwnej. Oj, trzeja sie to było we żniwa na tyn chlyb narobić! Downij zboże zbiyrało sie ręcznie. Jak przyszedł czas, żniwiorze szli do pola całymi rodzinami. Chłopy siykali kosami a baby za nimi ubiyrały i wiązały zboże w snopki. Por był niyroz, taki, że dychać niy było czym, a trzeja było robić, bo żniwa to był czas pilny.

My, dzieci snosiły pwiązane snopki na raje i stawiali my lalki. Po rżysku latali my po bosoku. Niy roz i niy dwa łostre kłyki przebijały nom stopy, loła sie krew, szczypało, bolało. A my, jakby nic…

Jakby tak dzisioj wtore dziecko po bosoku po rżysku latać musiało, wiela by było lamyntu. Kożdo matka by zarosinek nogi takimu łowijała i do dochtora leciała. Kajby.wto piyrwyj z takim psincym dochtora szukoł. Przeca na cała łokolica był downij ino jedyn dochtor –  Wichtor Rybok we Starym Bieroniu. autów wtynczos niy było, ani jakigoś pogotowia. Inoś furom sie wszandy  jechało…

Jak sie zboże w lalkach wysuszyło, to go do stodoły zwozili drobiniokami. No, a potym cały miesiąc biły po słodołach cepy. Cepami sie młociciło. Ta żodyn downij niy mioł młockarni, czy – dejmy na to – kombajnu. Wymłocone ziarno sie fachlowało, jak już było czyste – do młyna.

Jedne gospodorze wiożli ziarno do młyna, ale byli tyż tacy, co mełli se w doma na żarnach. Kołocze i roztomajte ciasta sie przejedzom, ale chlyb przenigdy. Im z ciymniejszej mołki zrobiony, tym lepszy i zdrowszy, im wiyncyj potu przy żarnach, tym chlyb lepij smakowoł.

Jak już mołki było dość na górze – można było spokojnij czekać zimy.  Kożdo zganobliwogospodyni miała w komorze dziyżka i niecka. Roz na tydziyń, w jedyn wieczór nociastko moczyło sie w dziyżce, w letnij wodzie, a jak sie rozmoczyło, trzeja było zaczyn w mołce zamącić. Do rana tak zaczynione ciasto zrobiło sie kwaśne i żeby smaku dostało, gospodyni dosypywała soli, żeby było pulchne – dosypywała mołki. Potym ciasto na chlyb wyrobiała w niecce. Kulała, kulała, a jak wykulała-wkładała go do słomionki.

Ciasto w słomiankach przykrywało sie białym płótnym, aby miało ciepło i mogło sie wyruszać. Ruszało sie pół godziny. Potym – na łopata! Wywalało sie ze słomionki wyruszane i zanim wsadziło sie go do piekaroka, malowało sie go ciepłom wodom, aby potym wypieczony chlyb śklił sie i był gładki. Robiło sie tyż palcym w środku ciasta dziurka. Na co dziurka, niy wiym.

Jak sie: tyn chlyb piyk w tym piekaroku, to w doma tak woniało, że my sie z chałpy nikaj niy ruszali, bo każdy chcioł świyżego chleba pojeść!

- Czekojcie, gizdy jedne — wołała mama, jak my sie tego chleba prosili – aż chlyb wychłodnie…

Nojsmaczniejszo było ta wiyrchnio skórka. Wszyscy my sie ło nia bili. Łojszczótka tyż była dobro. Żodyn niy chcioł ino tej przytlonej skórki dolnij, w kierej było zowdy trocha wąglo i popiołu.

Tych chlebów piykło sie roz w tydniu trzy, śtyry jak na familio. Nojlepszy był chlyb świyży. Nim roczyli każdego, wto przyszeł do dom w gościna. Na drugi dzień tyn chlyb już niy był taki dobry, zaś pod koniec tydnia, to łon nos już bod. Niy chcieli my go jeść i wtynczos nom mama godała:

- Jydżcie dzieci, stary chlyb jest najzdrowszy…

Miała mama racjo. Taki chlyb, w pocie czoła wypracowany, upragniony dowoł nom zdrowie.

A dzisioj? Dzisioj ludzie idom do sklepu po chlyb gotowy. Kożdy chce świyży, kożdy chce dobrze wypieczony, nojlepszy. Ale tego chleba se niy wożymy, bo żodyn z nos niy widzi tyj roboty, kiero trzeja włożyć do jednego bochynka. Niy wiymy, kaj rosło zboże na typ bochynek, wto sie pocił przy jego zbiyraniu, wto sie kurzył przy młóceniu, kaj był mełte, wto go piyk. Nic niy wiymy. Tela wiymy, że momy go zjeść. Bez toż tego chleba niy szanujymy. Spadnie komu kromka chleba, to do kosza z niom! Wto by tam całowoł ściepki.

Bez toż tyż chlyb kupny mnij smakuje niż swojski, bo sie go samymu niy wyrobiło.

Autor-Monika BEDNORZ

Z kalyndorza gorniczego wysznupoł Andrzej- Hanys

Katać to je możliwe

piątek, Styczeń 15th, 2010

Mom nazywać ludzi swojimi przijaciołmi?
Katac to je możliwe?

A przeca kożde dziynne spotkanie może stać sie    świyntym przijażni!

Niy chodzi ino ło to, coby łodkrywać nowe krajobrazy, pjykne łokolice, gryfne budowle, sławne dzieła sztuki.

Na poczontku musza łodkryć kołe siebie drugigo  człowieka i dobro w nim.

No w tyn sposob możliwo je przijażń.

Jak zech zaś je egoistom, wtedy widza i szukom ino  siebie.

Wtedy doprowdy nigdy żodnego niy spotkom.

Nigdy niy przeżyja radości przijażni.

, ,Wszyscy ludzie mojimi przijaciołmi :

to hasło moga urzeczywistnić ino wtedy kej jo som  kożdego dnia byda probowoł być przijacielym, dobrym  przijacielym dlo wszyskich.

Z kalyndorza gorniczego KWK ”ZIEMOWIT” 1994r

Kalyndorze – Sianko na Wigilijnym

środa, Grudzień 23rd, 2009
Sianko na Wigilijnym stole pod lobrusym to staropolski lobyczaj, znocznie wczsniejszy niz choinka, kiero ponos prziwyndrowala do Polski z Niymiec na przelomie XVIII i XIX wieku i dowanie se prezyntow – pomysl z ubieglego wieku, kiery upowszechnil sie we lokresie miyndzywojynnym.
Kiedys we Wilijo niy ino stol, ale colko izba dekorowano sianym, sloma, snopkami zboz, galynziami swiyrku, sosny abo jodly. czyniono tak na pamiontka narodzin Chrystusa w stajynce.
Ze zdzbel siana wycionganych spod lobrusa wrozyly se panny i kawalery. Zielone zdzblo loznaczalo slub w nojblizsze zapusty; polomane i zbrozowiale-staropaniynstwo abo starokawalerstwo. Ze zdzbla mozno tez bylo wyczytac, jak dlugo i czy zdrowo bydymy zyc.
Oby wasze sianko przynioslo Wom dobro wrozba.
zyczy Wom wszyskim bez wyjontku Hanys
Boze Narodzyni 99r

Kalyndorze – Dorka

środa, Grudzień 23rd, 2009


Dorka.

Dorka to ci byla ale rajcuja. Lona wszystko umiala w smiych lobrocic.
Ale roz… Roz kiejsik chciala gibko kajs zajechac, ale ni miala kola.
Wziyna piyrwsze lepsze spod karczmy i jedzie.
No, ale to byl klonkier, a niy kolo. Ledwie ujechala pora krokow – kopyrt.
Bechla akurat wele milcjanta. Wystraszono, wstaje tym gibym,
trzepie sie z kurzu i pado jakby nigdy nic:
-Widziol pan, jaki jo mom dryg…
-Obywatelko-pado ji milicjant, co jo widziol, to u nos nazywaja dupa niy dryg…
Placicie dwa mandaty: za klamor kolo i dupa golo.
Z kalyndorza gorniczego KWK “Ziemowit” wysznupoł Hanys

Kalyndorze – GWARA LEPSZO

środa, Grudzień 23rd, 2009
GWARA LEPSZO

- Padajom, ze gwara to jest tako gorszo mowa. O, jo bych niy pedziol! Czasy gwarom lepij rzecz wytuplikujesz, niz godkom mandrokow. Niy uwierzycie? Uwierzycie, jak wom lo czyms porozprowiom.
- Pra, tych rozumajtych losciegow downij przylypialo sie duzo. Tak, jak czlek ros, jaki sie pokazowol - tak go przezywali.
- Loto, wezmy malo dziolszka … Jak byla rozprowno, tako wesolo strzybiotka, to sie ji czasym mama dziwowali i padali:
- O, Anciu, Anciu… Ty rajculko rozkosno, co to ino z ciebie wyrosnie?
- Abo, dejmy na to syneczek, jak fest honcwocil, to mu lojciec wystrzylali, kaj nolezy i lostro wywstali:
- Ty lompie! Ty gizdzie sapramancki… Jeszcze mi roz tak nabrojisz, to zrobia z tobom rajmong…
- No, a jak sie z tyj rajculki zrobila frela, mama zaczli sie starac i lojcu glowa suszyc:
- Niy widzisz, dziywczyca sie z nij robi.. Trzeja sporowac na wesele…
- A tyn synek, jak dochodzil do lot i robil sie z niego gryfczok, lojciec wolali:
- Pojdz kolnusie! Pojdz tu gibczoku do kowadla.. Bydziesz mi barborom basowol…
- Tak to se godali downij starzy. Lod malutkosci wiedzieli, jak przegodac do mlodego czlowieka, zeby mu dac wycwika.
- No, a jak tyn synek doros i zaczon lazic po muzykach – godalo sie na takigo konda. Konda kondowali, czyli chodzili na zolyty. Kozdy miol swoja lipsta, do kierej zalatywol w niedziela. W niedziela! – godom, bo bez tydziyn i bez post ta zodyn niy chodzil na zolyty.
- Pra, zolyty konczyly sie weseliskiym i wszystko, co w zyciu mlodych bylo piykne tyz sie skonczylo. Z tyj szumnej dziywczycy robila sie rozbito baba, a z tego paradnego gryfczoka – loklapcialy chlop. Musieli sie loni loba dobrze miyndzy ludziami fiyrowac i zyc zgodliwie, zeby se niy dac przykleic jakiego brzydkiego miana.
- Bo pra, wto podpod u ludzi, to go ci ludzie zaroz wziyli na zymby… Ta downij niy bylo tak, zes mog robic, cos chciol. Musioles sie jednak z ludziami liczyc!
- Dlo przykladu: takimu lekkomyslnikowi, co sie mu robowac niy chcialo i niy miol zodnyj akuratnosci w sobie – drab ludzie znodli przezwa:
- Ta lajba! Przeca lon jeszcze nic w zyciu niy pokozol – tak godali lo nim.
- Zas takimu, abo jeszcze lepij – takij, co zrobic nic niy poradzila, zodnego intusu do roboty niy miala, ludzie przezywali zgolym.
- Tyn zgol – godali – lona nic niy poradzi! Ani uwarzyc, ani uszyc, ani dzieci lobsnorzyc! Nic! To prawdziwy zgol!
- Soroniym zas u nos przezywali takigo, co mu sloma z kierbcow wylazila. Z wiyrchu panoczek, wyparfinowany, pod szlipsym, a ze srodka prostok, co niy miol zodnego poszanowanio do drugigo czleka.
- A zas taki, co prosto w loczy patrzol, a tu cyganil, co ino lotol po pozyczkach – to byl zawzdy u nos wichlyrz. Pra, ludzie sie trzymali z daleka jod takigo.
- Miana tyz by byly inne, wezmy: mimrok- to u nos byl taki milczek. Cos pod nosym mimrol, mimrol, a zodyn go niy rozumiol. Zas taki rajca, co mu sie gymba ani na chwila niy zawiyrala - to byl faflok. Faflol i faflol i zodnego do godki niy dopuscil…
- A takigo czlowieka, co sie go rade blozna trzymaly, to my nazywali wigejc…
- Wigejcow downij bylo wiyncyj. Teroz to sie wszystko kas potracilo. Ludzie przestali godac ze soba, a godajom ino z telewizorami. I bez toz tyz nie tryfio sie dzisio tela piyknych slow. A te stare slowa tracom sie z pamiynci.
- No i co? Pedziolech wom ze gwarom lepij wszystko wyrazisz
niz czystom mowa. Powysz wigejc, wyzgiernik, wypol, maszkietnik, fimel, wozniok, mamlas, szalaputa – i ludzie zaroz wszystko wiedzom lo takim.
- A wiela bys sie musiol ugodac i rynkami nawywijac, zeby to lopedziec po polsku. Gwara jest lepszo.

Z kalyndorza gorniczego KWK „Ziemowit” wysznupoł Hanys
Wszystkie elementy graficzne, zdjyncia i teksty som chronione prawym autorskim należoncym do ich autorow!!!