Wilijne wóniôczki ….

Wilijne wonioczki < na żywo czyto Ojgyn

Wilijô … cheba nôjszykowniyjszy dziyn we tym pónbóczkowym kalydôrzu. Tyn dziyń nôjbarzij sie możno we żywobyciu pamiyntô. A mie, to Wilijô kupluje sie zawdy ze roztomajtymi wóniôczkami … kiej sie ino spómna jakosik ważnô (dló mie) Wilijô to zawdy móm we nocholu wónianie….

Moja piyrszô Wilijô, ftorô już gynał bocza (bółech możno piyńć-szejść lôt stary). Szykownisto jedla ugarnirowanô glaskuglami, janielskimi wosami, alóminiannóm lametóm. Kajniykaj powtykane, prziprzóngniynte świycki, wiszóm tyż na nij bómbóny, pierniki, glancowane futermyjloki i – dló nôs ze bracikiym nôjsrogszô uciecha – wónderkerce, znacy zimne łognie. Ku tymu pod tóm chojnóm farbisto papyndeklowô betlyjka kupiónô bez Mamulka u starego Frąckowiaka na Krziżowyj, ftorô niyskorzij my poskłôdali do kupy ze Łojcym.

I wszandy wónianie apluzinami i citrółnami. Ja, wteda we piyńćdziesióntych latach szło je erbnóńć, choby ino ze „unrapakytów” abo tyż łod familijantów zeza granicy (ze Miymiec lebo Ynglandu skany niyftore wojôki niy wrôcali sie nazôd do dóm). Niy parszczónym kaperym, tyż niy makówkami, moczkóm abo siymióniôtkóm ale wóniało wszandy apluzinami i … smóndym ze tych zimnych łogni, wónderkerców.

Ślecieli trzi-śtyry lata (niy poradza terôzki tego zmiarkować) i juzaś Wilijô. Ale blank inkszô. Już niy szmektne wóniôczki łod jôdła, chojny, świycek ale cuch. Tatulek mieli tego łoszkliwego „raka” i wszandy bóło czuć tym choróbskiym. Ja, capióło choróbskiym, chocia my ze bracikiym nic sie niy sprawowali. Taki ci jankor ino bół wszandy, cuło sie jak ta śmiyrtka krajzuje i tyn …. cuch, sztich tego choróbska. Na bezrok, we marcu Tatulka już snami niy bóło.

Zatym juzaś Wilije mynij abo barzij szczysne. Możno niy tak bogate jak terôzki, ale zawdy szło wywóniać nasze ślónske jôdło. Parszczóny na maśle (skorzij na margarinie abo ceresie) kaper, wóniôczka świyżo upieczónego kołocza a ku tymu na isto szmektne wónianie zupy grzibowyj do kupy ze rybnóm. Kajniykaj we siyni cióngło uwarzónóm kiszónóm kapustóm ze grzibami. To, co szło przed i przi Wiliji wywóniać łostowało na lata we boczyniu.

Niyskorzij żyniacka i piyrszô moja Wilijô na wsi, u szwigrów. Łod dwiuch dnioszków wóniało we izbach świyżóm jedlóm, ftorô sióngała aże do gipsdeki i sianym. Ale nôjbarzij mi ci uwiónzgłó we pamiyńci wónianie wandzónki. Szwigerfater bół masôrzym i u niygo na Gody musieli być swojske wuszty, wandzónki i co tam jesce. Tatulek mojij Elzy rychtowôł to wszyjsko już dwa-trzi tydnie skorzij ale, iże miôł tyn swój wyndzok na górze, po wszyjskich ci izbach cióngło smóndym, ftory bół zapowiydzióm masnych maszketów. A i łostało mi do terôzka wónianie łociypki słómy, ftorô styrcała we winklu paradnyj izby ku srogij zocy i reszpektu dlô chleba. Na stole tyż styrcôł jedyn frajny talyrz na przidawek tela, co niy dlô zabamóncónygo, zapodziónego i głodnygo wandrusa ale – jak to tuplikowała elzino Starecka Bolcia – dlô samygo Pónbóczka. Bo tyż festnie ważnym zwykiym bóło akuratne zasztrabowanie dźwiyrzy, coby bez jakisik cufal do côłkigo łobyjńścio niy wlazowała, niy wryła sie biyda. Ale wteda tym tuplym na blank dugo łostowała wóniôczka.

Jednego roka zakciôło ci nóm sie ze mojóm Elzóm wykludzić na Gody i Zilwestra do Uheroków, do Budapesztu. Tam tyż Gody sóm fajerym, kiery kupluje ludzi wszyjskich religiów a i ku tymu tych, ftorych sie mianuje „miyłośnikóma świónt” a kierzy niy prziwiónzywajóm k’tymu wôgi żôdnyj kónfesyji. Tydnie skorzij Godów mianuje sie podle raje: papiórzannym, brónotnym, strzybnym i goldowym. We goldowo niydziela ludzie króm sprzóntaniô, schrónianio tyrajóm po sklepach za sprawónkami, i coby sie na łostatek lajstnóńć chojna nó, terôzki to już ino plastikowô. Ale wszandy wóniało takim ichnim narodnym maszkytym „szalocurym”, takimi pralinkóma, kónfektóma nafolowanymi łorzechowym, marcipanowym, wanilijowym dzióniym. We hotylu „Budapešt” (kaj my dwa tydnie miyszkali) wóniało ci jesce festelnie makowo-łorzechowóm sztrudlóm, ichnim kranckuchym, skwarzónym gusiokiym i madziarskim wywołanym na côłki świat winym zorty „Tokaj”. Do samyj wieczerzy wilijnyj szynkowali nóm jesce zupa rybno ze siedmiuch zortów fiszy, rozinami i côłkimi kirszami. Wóniało fajniście ale … coby mi to smakowało ….

Wartko ślecieli latka, umrziła moja Mamulka i mój szwigerfater, elziny Łojciec. Świekra przekludziyła sie dó nôs do Chorzowa ale niy poradzióła ci sie sam do Jeji nowygo pomiyszkaniô przibadać. Jak ci to móndroki gôdajóm: przeca niy lza przeflancować starych stromów. Sakóm-pakóm uzdali my ze mojóm Elzóm, co na Gody i Zilwestra 1996 roka wykludzymy sie do Krynicy. Wyjechać fórt na friszny luft, daleko łod jankornych spómniyń …. coby sie do sia przibadać. Tam, we tyj Krynicy, we szykownym pynzjónacie mieli my ci narychtowanô Wilijô, wieczerzô wilijno. Szykowniście wónióncô chojna, jedla garniyrowanô jak wszandy srogimi glaskuglóma, lampeckóma (świycek przeca już żôdyn niy płużi), roztomajtymi bóntymi szlajfami, papiyrzannymi lyńcuchami i cym tam jesce. Wieczerzô wilijnô jak wszandy tela, co na isto niy poradza sie spómnieć wonianiô jôdła jake ci nóm tam narychtowali. Ale łostała jedna wóniaczka. Już po wieczerzy (szlus bół kajsik kole łósmyj na wieczór, bo przeca te dziołchy, kiere tam bedinowali, tyż mieli swoji familije) ta nôjważniyjszô kucharyjo naciepała do pieca na gluta, ftorô już ino ledwa sie miziyła, mocka chabinków i pyrści, coby bez côłko noc wóniało lasym i fojerkowym smyndym. I tyn smónd cióngnół ci sie za nami aże do Chorzowa. Wtynczôs tyż ta moja nieboszczka Świekra piyrszy rółz łod pôruch miesiyncy sama sie łozwała i rzykła gryfniste słówecka, iże wszandy gryfnie ale dóma nôjlepszij.

I szłoby sam jesce mocka wóniaczków spóminać ale same to przeca miarkujecie i boczycie, bo przeca kôżdy snos mô te swoji łod malyńkości, łod dzieckowych lôt umiyłowanie wóniaczki, ftore kuplujóm sie ino ze Godami, ze Wilijóm.

Ojgyn z Pnioków

Wartko tómpie ku nóm Wilijô                                           19 grudnia 2009r

Nó, tóż mómy już trzeci tydziyń grudnia. Fajnistego miesiónca, na kiery niy ino dziecka niy poradziyli sie doczkać. A to skuli świyntego Mikołôja i Dziecióntka. Świyntego Mikołôja już my przetrowiyli a terôzki jesce niydziela, pyndziałek, wtorek, strzoda i mómy Wilijô. Jutro łostatniô niydziela jagwyndu i łostatnie dnioszki na narychtowanie wilijnego jôdła, na sprawiynie fajnistyj chojny, tego krisbaumu. Kapery już ci tyż pewnikiym pływióm we waniynkach, grotkach, waszbekach i kaj tam jesce. Ścigołki, pierniki do moczki tyż już narychtowane, hazok (tam kaj pijyndzy ludzióm nastyknie) za łoknym wisi, coby skrószôł a te, ftore trzimióm gowiydź, majóm już pewnikiym fetownego kokota upatrzónygo do ukatrupiyniô. Nó, ino pôra dni jesce i juzaś bydymy – jak zawdy – fajrować na côłki karpyntel. Te, ftore jesce kajsik we werku, na grubie abo na urzyndzie bakajóm, kiej sie ino szykownie zwyrtnóm, postarajóm sie deczko, to i mogóm mieć i śtyrnôście dni fraj. Nó ale, to już sie symnóm niy kupluje i beztóż tyż niy byda ło tym za tela gôwyndziół. Ale, jô tak krajzuja, krajzuja naobkoło, chocia wszyjske już pewnikiym miarkujóm, co jô poradza gôdać wele, łómijać tyma, a na co Miymce majóm jedyn ci fajnisty ausdruk – vorbeireden.

Tak tyż prziszołech dzisiej na te idy, coby sam jesce spómnieć ci deczko lata i połozprawiać ło falu, kiery mi sie latoś przitrefiół. Niy łozprawiôłech sam jesce ło tym, bo bez lato miôłech laba, dali mi we radijoki trzi miesiónce fraj i beztóż tyż terôzki sie do tego wrôcóm.

Pizło mi już rubo bez szejśćdziesiónt lôt ale takigo gyburstaku jak latoś, toch jesce niy miôł. Bez te lata roztomajcie mi tyn dziyń ślatywôł, rôz ci to bóło szpasownie, inkszóm razóm barzij jankornie (łosobliwie, kiejech napocznół medikować wiela lôt już tyróm na tym świycie, a wiela mi jesce łostało) abo tyż ze srogóm paradóm, jak przi Abrahamie. Nó, ale latoś to bóło blank inakszij.

Jak zawdy poszołech wczas z rańca do Pyjtra na piwo. Trefiółech tam poruch sznapskamratów a jedyn z przocieli, szynkiyrz ze tyj kaczmy, dôł mi gyszynk, zaklajstrowano kuwerta i kôzôł mi jóm dziepiyro dóma łotworzić.

Jakech ino wytrzyźbioł, spamiyntôł sie, spómiôł mi sie tyn gyszynk, ta kuwerta łod gospodzkigo nó, tóżech jóm wyjmnół ze kabzy (bóła już deczko popuczóno, poskurcano) łobejzdrzołech ci jóm ze wszyjskich zajtów … możno jake pijóndze bydóm driny, boch przeca niyjedyn geltak (a terôzki i pynzyjô) we tyj kaczmie przetyrmaniół i do łostatka rozfiónkôł. Ale niy, pijyndzy driny niy bóło, ino bilet do SPA na trzi godziny. Dlô tych, ftorzi niy do łostatka miarkujóm, co tak na isto jes rzykna ino, iże  skrót SPA tuplikuje sie jako „zdrowo woda” łod takigo  łacińskigo ausdruka „Sanus per aquam”. Ludzie, przeca kaj by mie tam diosi zakludziyli do jakigosik SPA, przeca to jes ino dlô tych wszyjskich paniczków, ftore majóm zabranych chopów (szaców, absztyfikantów, galantów, nabijacy abo jak to jesce inakszij mianować) abo tych przeskoczków, ftorzi niy blank do łostatka miarkujóm eźli sóm chopami abo babami, a niy do takigo porzómnego Ślónzôka jak jô. Ale, niy dało ci mi to pokój. Wylozech se po lekuśku ze chałpy, zakulwitołech sie do biyrsztuby na prociw tego SPA, luchnółech trzi piwa za rajóm, ku tymu jesce możno jakô seta i … srôł to pies … deptóm do tego SPA.

Wlazuja rajn a sam marmóry, sztramski parkyt miast dylinów, mesingowe krónlojchtry, zdrzadła na ścianach naobkoło a za takóm toflóm styrcy gryfnô dziołcha (ludzie! dykolet, aussznit aże do pympka, pôłno pióntka, i to jesce takô  fedrujóncô, kieculka ledwa do półrzitków) i prziliźnie sie mie pytô, co tyż sam mie prziwiydło.

Pokôzôłech bilet, łóna dała mi dwa take szykowniste paksliki i kôzała mi pójńść do gardyróby sie przeblyc i wlyjźć do drugij izby. We jednym tym paketliku bół badymantel (szarłatny ze biôłóm krauzkóm) i … stringi … Próbowôłech praja, taby tak … wróciółech sie nazôd i pytóm sie eli niy majóm srogszych nómerów. – Tyn badymantel to już bół nôjsrogszy – łodpedziała mi ta gryfnô dziołcha.

Przeca jô niy gôdôł ło badymantlu …. Poszołech do tyj drugij izby. Szôłech tak jakosik sztajfno, wiycie, tyn sznórek mi sie wrzinôł … nó, tam we tyn szajtlik … palcyskiym‘ech go tam próbowôł zwekslować …  Wlozech sztram rajn a sam ci  juzaś na ścianach jakesik landszafty, ćmawe fóncle, muzyka choby we lazarycie na porodówce, szislóng ze świytliczkowóm łoblyczóm i driny ci dwie frele we różowych laweryndach, knefle łozepniynte aże do pympka, cycki chnet blank na wiyrchu, a szłapy ci łóne mieli, jezderkusie … duge aże … do samyj ziymi … na fresulkach fajnisty lipynsztift, licka czyrstwe, parfiny tyż ci pewnikiym ze tych  nôjlepszyjszych zortów … wóniali, iże … nó, jak we dôwniyjszyj parfineryji łod Krysztafkiewicza na naszyj Krojcce.

Kôzali mi sie legnóńć na ta zofa basiskiym do spodku. Nó i te dwie szwarniste  dziołchy napoczli ci mie masjyrować … gynik, plyca, krziże … Ludzie! Przeca richticzny chop moge przijńść ło gowa a ku tymu jesce te parfiny ….

Te stringi napoczli mie jesce barzij rznóńć driny we tych półrzitkach … ze przodku mi sie fest nacióngli … a łóne kôżóm mi sie łobyrtnóńć na plecy ….

– Niy, niy … terôzki niy moga – gôdóm po cichuśku …

– A czamu niy? Musicie! – nôlygajóm i pilóm te frele …

– Niy … bo móm taki … wiedzóm łóni … krymf (skurcz) …

– A kaj panoczku? To my to tyż wymasjyrujymy …

– Jezderkusie! Za minutka! Za minutka łobyrtna sie na plecy … – godóm łostrzymnie.

– Doczkómy! – łodpedziały ze letkim chichraniym łobie wrółz.

Zawarech sztram ślypia i napocznółech sie forsztelować jedna spaśno handlyra ze mojigo warzywniôka, takigo ci gymizyhandlu na Krojcce. Ujzdrzołech ci jóm (forsztelowołech ci sie jóm) blank sago we blumkółlach i ółberibach. Nó, udało sie, miołech mazel … łobyrtnółech sie na drugo zajta alech ślypiów niy łozewrził i sztyjc sie wystawióm forszteluja ta spaśno, fetowno i blank sago handlyra we tych blumkółlach i ółberibach ….

Niyskorzij poszołech do jesce inkszyj izby, tyż szykownyj i tam wrajziyli ci mie do takigo srogigo szaflika, zapli mi taki srogachny kragel, ftory mi zadekowôł wszyjsko a rajn wpuściyli maras, flaps … bali i fajnie mi bóło, tyn flaps bulkôł, klechtôł i gurglowôł … ciepły bół tyn maras, corôzki barzij gorki … zakciało mi sie słepać, miôłech we gymbie choby we starym tryjtku łod Cieślika.

Napocznółech wrzesceć, coby mi cosik do piciô prziniyśli, bo niy szczimia … Ale żôdyn sie niy łodzywôł. Zawrzesknółech jesce barzij i… po jakisik kwilce prziszło ci takich dwiuch. Wrajziyli mi srogachny trichter do gymby i wlôli ze dwa litry ciepłyj wody …

I wteda łodezwali sie te trzi piwa, coch to je skorzij we szynku wysłepôł. Ludzie! Ale ci mi na blaza cisło. Myślôłech, co mi łóna puknie. Przecamć to ino flaps … tak sie medikuja … Ulżółech se deczko … Ale wtynczôs ta skazówka manómyjtra napoczła dźwigać sie aże do czerwiónyj piski i … jerónie, alarm we sómsiydnij izbie … Strzimołech sie … wajzerek śleciôł na dół … Łoroz drzist, prask … wycyckało tyn côłki maras ze tego szaflika i napoczło sie szpluchtanie, a zatym i suszynie. Nó, i nôjgorzij bóło po tym suszyniu. Te stringi ci mi sie pierónym stómpiyli. To bóła bolónczka! Jużech napocznół wrzesceć choby nôjynty ale łozewrzili sie dźwiyrze do trzecij izby … wlozech rajn a tam ci już bóła jesce jedna tako ci fest wizgyrnô frela. Zrobióło mi sie gańba i ustołech ryceć, chocia te stringi corôzki barzij mie rzli … i ze zadku i … ze przodku … tyż. Ta istno we tyj trzecij izbie nôjprzodzij łopytowała mie jakich ci jô kryjmów używóm na moja gymba. Przeleciôłech we pamiyńci wszyjskie i … gôdóm, iże żôdnego …

– To razinku miarkuja – pedziała to frela fałesznie. – Mitesry i pinkle fetowne, pory ścióngnióne … wypyrsk szmerflusów …

Łóna miała jedyn taki srogi łogórek, pokroła go i łobciepała mi tymi talarkóma côłko fresa i bez cufal jedna kostka, jónczko ze tego łogórka wlazło mi rajn do kichola. Kciołech to jakosik wysmarkać ale sie cheba to tam we tym kicholu łoparło (palcyskami niy mógech wydubać, bo mie ci juzaś dwie inksze dziołchy dziyrżyli za grace i robiyli mi mi tyn côłki „manikir”). Dmuchołech, forskołech ażech wyfukôł tyn kónszczek … ale ku tymu łozwôł sie alarm … jedna dziołcha wtłókła mi nożycki we palcysko …

Łod tego czasu blank niy móm rôd „mizeryji” … wyjôdóm ino ze teriny zana.

Za jakiesik pôra dni deptóm sie tak po tych mojich Pniokach i trefiółech razinku tego mojigo kamrata, ftory dôł mi tyn bilyt do tego stopieróńskigo SPA.

– Witej Ojgyn! I jak sie czujesz po  tym byzuchu we tym zalónie SPA ?

– Chopie! Jak nowonarodzóny, i to kwilka po seblecyniu tych … STRINGÓW !

He, he, he i to miôł być gyszynk na gyburstak. Ale, jakech sam spómniôł ło tych  gyszynkach, to trza ale tyż terôzki bez te łostatnie dnioszki wartko tyrać kajsik po sklepach, coby i swojij staryj lajstnóńć jakisik gyszynk pod chojna. I sam ci mi sie spómniało (możnoch już ło tym rzóndziół?), co możebne sóm tyż take   roztomajte, drugda i nadbytnie, dôrymnych gyszynki.

Wiycie! Kiejsik spichnółech sie we szynku ze kamratym ze ftorym żech do kupy ze niyjednego piekarszczoka chlyb ćkôł, łobsztalowali my sie jak zawdy po sznapsie i zajdlu piwa, i łorôz tyn kamrat, Jorguś napoczynô łozprawiać:

– Wiysz Ojgyn, moja starô sie zawinszowała, cobych ji spatrzoł na Dziecióntko telki pelcmantel ze afinych łogónów, ze małupicowych chwostów.

– Niy godej? I co Jorguś, poradzisz to ji lajstnóńć? Na isto poradzisz, ja ?

– Wiysz Ojgyn, dugoch medikowôł ażech prziszoł yntlich na te idy. Nale, to ino dô sie możno sporzóńdzić do kupy ze cia.

– Ja? Niy gôdej! Richtik?

– Ja Ojgyn. Ty môsz roztomajte kónszachty i kóndowity, i beztóż tyż bółbyś nôjlepszyjszym kamratym do tego, coch wypokopiół.

– Nó, tóż gôdej, a wartko mi to wytuplikuj! Możno i jô mojij staryj tyż cosik takigo wyłónaca.

– Nó, tóż dôwej pozór Ojgyn! Móm ci już dwa bilety tam a nazôd na fliger do Afriki, jedyn dupny miech, gywera i … bobera. Miarkujesz, takigo, co to go kiejsik sztyjc we telewizyji pokazowali.

– Jakigo juzaś bobera?

– Nó, takigo ze tymi epnymi, biôłymi a fest łyskajóncymi zymbolami.

– Nó, miarkuja. Ale chopie! Fimlaś chyciół? A dyć każ ty tela małupiców nojńdziesz, coby ci stykło jejich chwostów na pelcmantel?

– Niy fandzol Ojgyn ino dowej dalszij pozór. Kiej my już dofurgnymy do tyj Afriki, karnymy sie zarôzki hań-tam kaj styrcóm te srogie „baobaby” po kierych fórt fyrtajóm te afy. Jô wlejza na sóm wiyrch stroma, blank na wiyrzchowisko i byda tyrpać astami. Małupice bydóm ślatywać na ziym, direkt ci na tego mojigo bobera, łón jim wartko uźre, bajsnie te jejich duge łogóny a ty drab te szwance wciepniesz do miecha. Nó, i to je ino tela, podwiyl niy nafolujesz blank połnygo miecha.

– Nó, ja toch jesce spokopiół. Ale, bo jô wiym?

– Nic sie niy trop Ojgyn wszyjsko bydzie do porzóndku, wartko sie z tym uwinymy.

Nó możno? Nale, rzyknij mi po kiego pieróna ci jesce ze sia ta srogo gywera?

– Anó, to jes nôjważniyjsze ….

– Niy miarkuja! Po jakiymu nôjważniyjsze?

– Wiysz Ojgyn, ta flinta to je skuli tego, iże kiejbych jô śleciôł ze tego „baobabu”, to ty … zarôzki, wartko, w te pyndy musisz praskóńć … bobera!

He, he pewnikiym môcie już pôłnô rzić tyj świńskij gripy, tego łoszkliwego A/H1N1 ftorym nôs ci strôchajóm już łod połowiny lata, a tak ci łod Wszyjskich Świyntych, to już przeca niy idzie łozewrzić dźwiyrków do kilszranku, coby tyn diosecki „wirus” niy wyfuknół do kupy ze ministerkóm Kopaczkowóm..

Niy, niy byda sam dzisiôj politykowoł, tela ino rzykna, iże te, co ciyngiym tam cosik wekslujóm, kwyrlajóm i machlujóm dali by sie pokój i posuchali Karlika z „Kocyndra”, kiery już festelnie dôwno wypokopiół jak to na isto, richtik ze tóm medicinóm i dochtórskóm hilfóm jest. Anó, mómy szejść knifów jak przijńść do zdrowiô, kiej już cowiek jes niymocny:

Cowiek niymocny niy idzie, i niy dowo skôzać, coby dochtór dó niygo prziszôł – pôra dni niyskorzij wyzdrowiyje.

Cowiek niymocny dowo skôzać, coby dochtór prziszôł, nale tyn niy przilazuje – za pôra dni cowiek jes lepszy, lebo blank łobstôł, wyzdrowiôł.

Cowiek niymocny wołô dochtora, dochtór przilazuje, tela co ino połosprawiô i żôdnyj recypty niy naszkryflô – tyn istny juzaś wyzdrowiyje.

Cowiek niymocny napyto dochtora, dochtór sie przikwancko, recypt naszkryflo tela, co tyn niymocny niy depto do japtyki – za pôra dni jes lepszejszy, blank wyzdrowiôł.

Cowiek niymocny pytô dochtora do sia, dochtór sie przikludzi, recypt mu naszkryflo, chory posywo do japtyki po pile, nale jejich niy łykô – tyż chnet wyzdrowiyje, przijńdzie do sia.

Cowiek chory, niymocny wołô wartko dochtora, dochtór gibko przilazuje, szkryflo recypt, tyn istny posywo do japtyki, społyknie pile lebo inkszô medicina – nic mu niy zaszkłódzi i tyż łobstoji, tyż wyzdrowiyje.

I to ci wszyjsko tak by tak blank niy jes dlô śmiychu, chocia już sam u mie na Pniokach krajzuje fal łod mojigo kamrata. Łón ci mô tako wargato świekra, iże już do imyntu niy szczimôł i łoznôjmiół we naszym chorzowskim cajtóngu (Gońcu Górnośląskim”) cosik takigo:

„Skala blank tóniô moja świekra … Łóna, to ci i tyn łoszkliwy wirus A/H1N1 poradzi …. przegôdać!”

Nó ale, nôjważniyjsze, iże wartko tómpióm Gody, a kiej Wilijô, to i musowo kaper. I sam mi sie spómniôł  jedyn inkszy wicny fal:

Kiejsik dwa rybkorze (jedyn blank stary, a jedyn jesce mody karlus) wypuściyli ci sie bółtym, kanóm na ploso na ryby. Kiej już byli na pojstrzodku tego rybnika zaciepli wandki i napoczli anglować. Tak możno po trzićwierci godziny festnie  napoczło jim targać angylóm, szpónt a to rôz tónkoł sie we wodzie, a to juzaś wyfuknół na wiyrch; pewnikiym cosik sie na ta jejich wyndka chyciyło. Cióngli, łokryncali ta angelsznóra, ta nylónowo żółka aże wycióngli, wysmycyli ze wody złoto rybka. Ta goldfisza – jak to zawdy we bôjkach – pedziała, co spôłni jejich trzi winszbildy, trzi życzynia. Ale beztóż, co jich jes dwiuch, jedyn bydzie miôł dwa, a drugi jedne życzynie.

– No, to jô po starszyńswtie – gôdô tyn starzik – winszuja sie, coby sam terôzki bóła srogo kana, takô ci srogo i moderno motorówka, a kole tego plosa mô stoć moja gryfno chałupa, rybaczówka.

Drzist, prask, złoto rybka szkyrtła flosóm we lufcie i … jes … wszyjsko …

– A jô to ci sie terôzki winszuja – gôdô tyn modziok – coby te côłkie ploso bóło napołnióne fol … piwym.

– Chopie, czyś ty je jaki? Blank’eś łogupnół? – znerwowôł sie starzik. – A kaj my bydymy cedzić? Bydymy jscać możno do tyj łódki ???

Napocznółech łod roztomajtych gyszynków i łod przipómniyniô, co wartko tómpie Wilijô (ftorô już jes za szwelóm), to możno terôzki jesce jedyn szpas skuplowany i ze Godami, i ze gyszynkóma, kupowaniym, sprawianiym wartko ci już wszyjskigo, nó i …. ze chichraniym:

Jakosik przed  Wilijóm dwa kamraty: Bercik łod Majzlinyj i Antek Pikulik powandrowali se na tôrg. Mamulka tego Antka przikôzała mu, coby sie na isto lajstnół jakisik niydzielny ancug na świynta a niy łajziół choby jaki szmoder i łobrzympoł. Nó, i dobrze. Pokwanckali sie na tyn tôrg do jednygo znajómygo Żyda (to bóło jesce za staryj Polski) i tam kcieli tyn ancug dlô Antka kupić. Antek tak ci pasuje i pasuje jedyn ancug, drugi aże na łostatek łobroł sie jedyn. Żyd zrobiół mu ze tego ancuga gryfny paket i gôdô na pyrsk:

– Kommen Sie wieder ! – znacy sie: przijńdom sam juzaś !

A, iże łóni nie spokopiyli miymieckigo, totyż Antek pytô sie tego Bercika łod Majzlinyj :

– A cóż tyż to takigo? Co łón ci pedziôł?

– Co łón mi pedziôł? Niy skapowołeś sie? To bóło cosik jak pieróna, jeckusie, psiôpôra! …. abo cosik podanego – łodpedziôł Bercik.

– Niy, niy! Mie sie zdo co, to bóło cosik na isto gorszyjszego! – gôdô Antek. Pewnikiym nôs festelnie spierónowôł, bo my mu tela czasu przetrôwiyli.

Nó, tóż Antek pociep tyn ancug na lada, wzión pijóndze nazôd i rzóndzi we srogij lutości:

– Tu môcie wy „komsiwider” i wasza starô „komsiwidrowô”, i wasze dziecka „komsiwiderki” !!!

I to bo by możno stykło na dzisiôj a łozprawiôł i fandzolół niymiyłosiyrnie dzisiôj – jak we kôżdô sobota –

Ojgyn z Pnioków

Posuchej na żywo ojgyna. >>Jakech rozfechtowoł ..

Jakech rozfechtowôł trzeciô wojna ….

Wszyjskie wiycie, iże sam u nôs na Ślónsku zawdy ftoś machlowôł, chechlôł we tym naszym garcu i blank ci sie nôs niy pytôł eźli dómy zwól, eźli nóm to sie zdo, lebo niy. Nó ale, idzie tyż wytuplikować, co za kôżdym łoszklistwym styrcoł jakisik chop, jakisik diosecki łochyntol, kiery nôs Ślónzôków w zocy niy miôł, kierego te Ślónzôki festelnie szterowali, festelnie mu zawôdzali. Niy inakszij tyż bóło jakiesik dwadziyścia łoziym lôt tymu nazôd. Wtynczôs, kiej rozfechtowôłech,  sam u nôs, trzeciô wojna. Ja, na isto joch ta trzeciô wojna rozkuloł, łozfechtowôł!

Jô wiym, iże kôżdy, fto chocia do hilfki deptôł rzyknie, co bóły ino dwie. Nó ale, jô Wóm sam gôdóm, choby naszymu Farorzowi ze „Józefki” we suchatelnicy, iże ta haja, ta côłko łostuda, ło kieryj sam kca łozprawiać, to niy bół żôdyn cufal, ino to sie przidarziło skuli … fusisków. A podle raje bóło tak:

Nôjprzodzij to bół jedyn pieróński łoszkliwiec, kiery sie Otto von Bismarck mianowôł. Niyftorzi wiedzóm, a inkszym to jô gôdóm, co łón miôł ci szykowne  fusisko pod kicholym, choby jakosik srogo i rubo keta z pancra. Co łón sam nóm Polôkóm, a jesce barzij Ślónzôkóm napochoł, niy trza gynał eklerować. Niyskorzij  bóła piyrszô wojna światowô, po kieryj nôs tu – niy zarôzki, niy zarôzki – we Chorzowie, na Pniokach prziflancowali do Polski, chocia … niyftorzy faflajóm, iże to bół tak by tak darymny futer, bo nasi ciyngiym pitali do Rajchu. Machlowôł przi tym taki jedyn istny, kierego Kómandantym mianowali. Miôł ci tyż srogie, chocia łoklapnióne, fusisko.

Jakiesik dwadzieścia lôt po tyj piyrszyj wojnie wypraskła drugô wojna światowô. Wlôz sam dó nôs tyn fusiaty Adolf ze szajtlikiym ze prawyj zajty, kierego wojôki łobalyli ta bajera sam u nôs na Ślónsku we Glywicach. Juzaś przi łostatku tyj drugij wojny, już we styczniu śtyrdziystego pióntego, prziflostrowôł nôs do Rusa drugi taki fusiasty Jółzel, ftory chocia ku tymu jesce wyrzynół łod nôs fusiastego Adika ze jejigo „Gott mit Uns”.

Terôzki już po maluśku miarkujecie, iże wszyjsko co niyszczysne sam u nôs bóło, to zawdy kole tego metlôł ftosik ze srogim, szumnym fónsym.

Nó, i na łostatek, tak jakosik trzidziyści pôra lôt tymu nazôd, jô sie tyż ucióngnół take szykowne fusisko. I tu ci mie cheba diosek podkusiół. Dyciech ani sie niy myrgnół, anich sie niy spodziôł, jakech juń bół żyniaty. Nó ale, kiej mi sie to już przidarzóło, toch zaczón medykować, iże ci już mi sie przecamć nic gorszygo trefić niy może. A dyć kaj tam. Tak jakosik we łoziymdziesióntym roku bez taki dupny płot we Gdańsku chibnół, fuknół jedyn kurdupel – dejcie pozór: tyż ze fusiskiym (a niy bół to jedyn ze tych cwilingrów, ftory tyż miôł fusisko) – i tak ci napocznół sie ci roztopiyrzać, iże wszyjsko sie we Polsce blank rozlajerowało. Takech sie jó tyż rozhajcowôł, iże wartko chciołech tyrać do golaca, coby mi łón te moje fusiska łodchlastnół.

Nó ale, moja Elza mie ucholkała, padała co niy ma cweku prask robić, bo przeca tyn nasz wielgi iglok Edek ze Sosnowca chnet tam ordnóng wyłónacy.

A toć. Wyłónacół! Tela, iże łostuda sie we côłkij dziedzinie zrobióła na côłki karpyntel, wszyjsko sie pobelóntało i porojmowało. Taki bajzel ci bół, iże już wszyjsko, króm łoctu i mosztrichu bóło na szkartki. Forsztelujecie sie, mogecie  sie to wystawić? Bali i gorzôła, i cigaryty tyż na szkartki! Łostuda i skôranie boskie nikiej sto pierónów. Nic, ino jakosik nowô wojna sie z tego musiała wypiytnôścić.

Wiela tyż niy zetrwało, kiej  moja starô polazła ci kiejsik, nôjprzodzij do Farorza, a zarôzki  niyskorzij do manglowni, poklycióła ze sómsiôdkóma, przikarycyła sie do dóm i pado ku mie:

– Suchej Ojgyn. Tu niy ma szpasu, tu może przińść do haje, trzaby jakisik forant robić, jak to dôwnij nasze Mamulki robiyli. Skludzić do kómory roztomajte jôdło, cuker, mółka, hawerfloki i bele co.

Cuker, mółka, bółnkawa, a ło gorzôła to ci sie już żôdyn niy starô. Przeca na isto cowiek niy moge ło suchym pysku szczimać, choby niy wiym jako wija sie sam u nôs rychtowała. A dyć musza sóm tyn reszt przitargać.

I dejcie pozór! A jô móm durch te fusiska, ftore mi moja starô kôzała łostawić. Nó, tóż jak starô pedziała, zgłobiómy, sztaplujymy, co sie ino do, kajplujymy ci tam  roztomajte szkartki i nazgóniómy wszyjskigo na ibrich. Zasik, kiej ino moja starô polazła ze kamratkóma na tôrg, jô wartko przikludziół do lałby we zegródku trzi drzewianne faski po kapuście, nafolowôłech pôłno jagódków, świyntojónków, łopadlorek, zdrzałe birny, śliwki uherki i co mi tam jesce we grace wlazło. Posułech to cukrym, nachabiónym łod świekry, prziklapnółech ci to wszyjsko deklym i musiôłech terôzki doczkać, aże sie to wszyjsko gynał, dobrze zageruje. Nikedy wlazowołech ze bracikiym do lałby i ździebko my tam  zawdy upyndziyli …  tak ino na kostpróba.

Nó ale, we tym  już łoziymdziesióntym piyrszym roku lato drap ci przetyrało,a na podzim tyż wczas napoczło śniygym suć, i zajm my sie pozdali, trza sie już bóło polekuśku do Godów rychtować.

My ze bracikiym i jesce jednym kamratym przikludziyli do lałby gryfny hajcóng i kieby co, koza, wiycie taki żeleźniôczek, a ku tymu ze śtyry kółlkastle wónglo, i jesce roztomajte rułki, glaski. Zgwoli cego to wszyjsko, niy byda wóm sam tak gynał eklerowôł. Tela moga rzyknóńć, iże kiej my ino mieli żdziebko frajnego czasu, to zarôzki my gzuli do tyj lałby, gibko hajcowali pod blachóm, do takij kany lôli tego zgerowanygo zaciyru, bindowali szlauch … kokotek łod wody na côłki driker, stôwiali my to wszyjsko na fajerka i juń … przeca miarkujecie, co ci bóło dalszij ?

I tak ci nóm to szykownie fyrtało, aże do tyj soboty dwanôstego grudnia. Musi, abo my za tela wysłepali, abo zaboczyli tyn łogyń zasuć hasiym, dosik iże tak wele dwanôstyj kiej ci niy dupnie choby ze kanóny, jak ci niy drzistnie nikiej bez wojna, jak niy prasknie choby ruskie bómby ze fligrów ściepowali. Porwôłech sie z tego śniku, wypolółech na dwór, a bracik ze kamratym, tyż choby miechym piźnióne, wydarli ze lałby, i wszyjskie my sie do kupy szczaśli w dźwiyrzach z wojôkóma i „zómowcóma”, kierzy wkarowali dó nôs z gywerami i rebulikóma w gracach. Jedyn śnich wrzesknół ci cosik na nôs – na zicher wóm niy moga pedzieć cy to bóło „hyndy hołch”, eźli „ruki w wiyrch” – i dôwej łobmacywać nôs bele kaj, nikiej te, co to wiycie, co to terôzki sóm ze kołami skuplowane, nó te … pyndale.

A sam ci dalszij rzgmi, wali i szczylô. Te istne nic, ino chelmiska barzij wciskajóm na palice i sznupióm, kaj tyż my skludziyli te „materiały wybuchowe”? Ludzie, co to sie ci za rojmóng zrobiół ? Jôch taki stary, ach niy wiedziôł, iże akuratny bimber to jes sztof nikiej dynamit na grubie. Nó, gôdóm Wóm … Sodóma i Gómora sam we łogródkach sam u nôs na Krziżowyj.

Niyskorzij wziynli nôs i wrajziyli do takij kibitki, i wywiyźli do lagru. Mogecie sie to forsztelować? Starô ze świekróm sie tropióm – niy, niy łó mie – ino elich jô ci côłkij lałby niy szpryngnół do luftu abo jesce co gorszygo. Dyciś jô nigdy przi wojôkach niy bół, kasarnia toch ino źdrzoł bez pot, a łóni ci mie richtik wziyni za jakigosik partizanta, diwersanta abo co.

Nale, tak po poruch dniach wypuściyli ci nôs, i kulwitómy sie ze mojim bracikiym po maluśku do chałpy. Nôjprzodzij – jak zawdy – do Pyjtrowego szynku na piwo. A naobkoło pôłno wojôków i szandarów. Ludziska brónczóm ło jakisik wojnie, na kôżdym krojcóngu pancer abo inkszo pieróna. Nó richtik akuratnô wojna. Jesce ku tymu – jak mi niyskorzij starô pedziała – taki jedyn jynerôł we ćmawych brylach klyciół cosik ło tym „stanie wojennym” i jakisik ci tam WRON-ach. Gôdóm Wóm, blank choby na filmie ło śtyruch pancyrnych abo ło Hansie Klosie.

Nó, i terôzki skapliście sie cheba, jakech ci ta trzeciô wojna napocznół, pra? A to  wszyjsko ino bez te dioseckie fusiska, kiere bez tela lôt we Polsce zawdy do jakisik wije melały i łod kierych wszyjsko, co niyszczysne we naszyj dziedzinie, na isto sie zawdy napoczynô.

A jô, coby dziobła niy szterować i na łostuda mojij staryj, te moje ci szykowne  fusiska żech zrazjyrowoł i szlus. Tym barzij, iże u nôs wtynczôs chnet co drugi chop cichtowôł take fónsy, choby tyn, co to „niy kciôł, ale musiôł”. Nó wiycie, a jô miarkuja. Króm tego sie jesce tako mółda zrobiyła, iże kôżdy śniym sie kciôł knipsnóńć, coby go wszyjskie we reszpekcie mieli. Dó mie tyż niyskorzij jesce przijnszli, co to jô to bezmać tyż bół „internowany”, taki „kómbatant” symie bół, ale skuli tego, coch te fusiska zgolół, już ci mie do tyj ferajny niy kcieli, i łod tego czasu do polityki blank ci sie niy wtykóm. Bo jak pedziôł ci kiejsik jedyn srogi angyjber: „polityka, to jes sztuka, taki kónsztik, jak łyknóńć żaba i sie blank na gymbie niy skrziwić i ku tymu niy udowić”. I to blank jedno cy sie mô fusisko, abo i blank niy!!!

Ojgyn z Pnioków

Świat łod spodka zajdla ….                   12 grudnia 2009r

Nó, tóż mielichmy łóński tydziyń juzaś Barbórka. Mocka berôłech beztóż ło kómszcie łozprawianiô wiców, co sie możno niyftorym przidało przi tym szykownistym fajerze. Ino cosik mi sie zdo, iże niy ma we ludziach aby tyj uciechy, kiero bóła piyrwyj. Bo i niy ma ze cego ta uciecha sam u nôs mieć. A dôwnij? A dôwnij to ci dziepiyro bół fajer. Łod samiuśkigo rozwidnioka po drógach, po ulicach trajtali dmuchoce, gryfne berkmóńskie damfkapele. Muzykanty we paradnych mundurach we berkmónkach ze tym ci  federpuszym na palicach, kierych wiód szumny kapelmajster wołali muzykóm wszyjskich hajerów, gwarków, grubiorzy, murcków – cy jak jejich tam fto mianowôł – na gruba. Tam te nôjlepszejsze, nôjbarzij robotne dostôwali łod dyrechtorów roztomajte krziże, medalijki, gyszynki (gelt, co starô niy wiedziała) i take tam bele co. Łoszkliwce godali, iże za Gierka to sam dó nôs na Ślónsk przijyżdżała kipa a do kôżdyj gruby walyli côłkie kary tych medalików. Terôzki możno tego jes mynij, ale i grubów mómy już nie za tela. A we tych wszyjskich miastach, kaj gruby byli napoczynôł sie fajer na côłki karpyntel.

Musowo bóły wszandy roztomajte biesiady, i  to niy jakiesik wysztudiyrowane, ale te nasze ślóńskie, dlo samych chopów. Piwo ci sie lôło choby ze kokotka. Na talyrzach gryfne ajsbajny, i to take srogie, iże kostyry za łoknym wystowali.

Nó i dalszij: krupnioki i żymloki, ślónski wuszt ze mosztrichym, berkmóński gorczek i wiela, wiela piwa; scyganiółbych, kiejbych pedziôł, iże gorzôły blank niy bóło. Niyskorzij to furgały wice, szpasy i roztomajte gôdki łod starych sztajgrów, kierzy modzioków, sztiftów uczyli grubelokowego fachu. Kiej już niyftorzi mieli sztajfne szłapy dyrdali nazôd do dóm a tam jejich stare i dziecka szykownie wysztiglowane niy poradziyli sie doczkać na łojca lebo starzika, dowali jim ciepłe lacie, rychtowali fajfka i kôzali sie zicnóńć na zofie abo i na szeslóngu. Dobro kobiyta to jesce narychtowała chopowi już przodzij warzónka. Wiycie, taki gorki sznaps na szpricie, miodzie ze citrołnóm i korzynióma. A to wszyjsko skorzij wlywało sie go rubych szolek, coby za wcas niy łoziómbło.

Lata tak zetrwało podwiyl terôzki to wszyjsko diosi niy wziyni, i niy praskło to wszyjsko na łostuda. I komu to zawôdzało? Fto tego ci niy miôł rôd?

Barbórka, to jes ci tyż przeca gryfne miano dlo dziołszek samtyjszych, kierym dowali to na krzcie. W kôżdyj dôwniyjszyj  hajerskij familiji musiała chocia tako jedna Barbórka być. Bo to jes patrónka wszyjskich berkmónów, ale tyż i kamiyniôrzy, wojôków i – możno mało fto ło tym wiy – zyjmanów i rybôków. Tela, co nôjbarzij we zocy majóm jóm berkmóny i … możno to bydzie blank fółglowate … drukôrze.

Nó ale, Barbórka, to przeca jes dziołszynne miano. W kôżdyj famili hajerskij – jakech już spóminôł – bóła zawdy jakosik Barbórka. I te wszyjskie gryfne dziołchy, kiere sie wydôwali za berkmónów, to tyż na isto byli takimi świyntymi „Barbórkami”. Kiej sie tak spómnieć i posuchać naszych Starecek, Ółmów to niy jedna poradzi łopedzieć mocka fali, co to tyż kiejsik ze jejimi chopami lebo synkami sie sam u nos dziôło. Niy jedna płaczka po licu skapnie, kiej sie tak spómnieć tych, kierzy już nigdy ze gruby nazôd do chałpy sie nie wróciyli, kiere abo tam na dole łostali (nikiej we piyńćdziesióntym szczwortym we Chorzowie sam u nôs na „Barbarze”) abo jejich przikludziyli we truchle. abo tych, kierych załóńskigo roka na „Halymbie” zatrzasło. Stôli nasze Starecki, jejich cery i tak ci kukali bez łokno za gardinóm … idzie chop ze gruby nazôd, eźli niy. Terôzki jes srogi „ajwaj” kiej tam cosik wyprasknie na grubie, a byli czasy, kiej żôdyn ło tym niy gôdôł i ino łozprawiali pierónym niy gryfne wice (jesce za Giyrka):

– Widzisz giździe, dzisz ty pierónie – pado jedna baba do swojigo chopa hajera. Kiejbyś sie wczorej niy naprôł i niy wzión byś sie wolnego u sztajgra, to jô bych  dostała łodszkodowanie po tym falu na grubie dzisiôj rano!!!

Nó, i możno jeste terôzki inkszy wic, barzij szpasowny: nikiej to downij bywało. Jedzie berkmón do kupy ze swojóm staróm na podzim na wywczasy. Wtynczôs takie tyż dowali. Jadom cugiym i łoroz tyn grubiôrz sie pyto jejigo staryj:

– Jes ci tam dobrze na tym zeslu?

– Dobrze –  łodpedziała jejigo staro.

– A niy jes ci tam za zimno przi tym łoknie?

– Niy, niy jes mi za zimno, tak richticznie.

– A możno ci tam łod tego łokna jakisik przecióńg leci? – pytô sie jesce rôz tyn berkmón.

– A dyć tam, dobrze mi sam jes! – pado baba łod tego berkmóna.

– Nó, tóż pójńdź sam ino, zwekslujymy sie ze tymi naszymi placami!!! Siednij sie na mój plac.

U naszych berkmónów, murcków, grubiorzy i jak by jich tam niy mianować zawdy we zocy bóło piwo, bół biyr ze szuminowym kraglym. Niy bóło możno przileżitości skorzij ło tym połozprawiać ale możno terozki wróca sie sam nazôd do paździyrnika kiej ci to we Miymcach łod Köln po München sztralami leje sie piwo. A skuli tego, iże my Polôki mómy festelnie rade wszyjskich małpicować, i beztóż tyż  i u nôs bajstluje sie sztyjc roztomajte „oktoberfesty”, bali ci i bez zważowaniô, co to niy lza fajrować we wrzyśniu, ino jak same miano skazuje – we paździyrniku. Leje sie tyn biyr a moge tyż siknóńć kajniykaj i krwia, eźli ci te łoszkliwe islamisty na isto sporzóndzóm zapedziane bómbianne ataki we Ojropie. Możno to już łostatni taki ci niystarowni októłberfest. Nó, ale to już – podwiyl co – niy moja utropa.

Kiejech latoś wrajżowôł moja gość we ucho piyrszego zajdla piwa kajsik we Monachium, łostatnióm rzecóm jakij żech sie móg spodziôć, to bół ryk poruch tysiyncy gôrdziyli zachrapociało wiskajóncych … „Hang On Sloopy”. Procno bóło niy poznać tyj śpiywki, bali i śpiywanyj ze miymiecki akcyntym. A juzaś kajsik zeza winkla szło usłyszeć nasze „Góralu czy ci niy żôl” abo  „Ana, An, Ana, jo cie zółwizół dostana …”. Siedziôłech we srogachnym, stodiosim celcie na Oktoberfeście, monachijskim festiwalu łorganizjyrowanym na atyncyjô  umiyłówanygo trónku tego miasta. Gynał jak i wszyjske naobkoło mie, bółech fertik bawić sie na macht, na côłki karpyntel na tyj nôjsrogszyj biyrowyj impryzie na świycie.  Ale skóndsi „Hang On Sloopy”? I po jakiymu niy „Danke Schön”?  A czegóż niy „Rosamunde”? …. Niy miarkuja!

To jesce niy ma wszyjsko. Po „Sloopy” napoczli te istne wiskać „New York, New York”, a niyskorzij „We Will Rock You” we wersyji ze przittómpaniym i klackaniym. Po kôżdyj kolyjnyj ynglickij śpiywce czułech sie choby dóma. Ja, bo terozki u nôs we Polsce, a i na naszym gryfnym Ślónsku tyż, barzij idzie posuchać hamerikóńskich abo ynglickich śpiywek niźli naszych. Na przecamć, słepanie srogich ilóści biyru blank mi ale w tym niy szterowało. Przikludziółech sie sam, coby wzniyś tost za miymiecke biyrsztuby, jejich szace narodowe. Nôjludniyjsze państwo zachodnij Ojropy łokwituje we cuda notury: łośniyżóne Alpy Bawarske, smôgane wiatrym wyspy na Morzu Północnym, fest efyktówny Schwarzwald, dolina Renu i jeji zómki. Ale, kiejbyście tak bez cufal niy kuknyli do łogrómnucnych biyrsztubów w tym kraju, nie miarkujecie, coście na isto i do łostatka straciyli. Tam rajn, trza wlyjź i tela!

Jô miôł cyl blank klar: narychtować cesta po ftoryj inksi bydóm wandrować po biyrsztubach Miymiec.

Gynał jak inksze turisty niy miôłech za tela czasu ani pijyndzy – ino tydziyń, coby ujzdrzić i skusić tego, co ci nôjgalantniyjsze, nôjszmektniyjsze we tyj dziydzinie, we kieryj biyr i chlyb uznôwane sóm za nôjstarszyjsze jôdło na świycie. Posznupołech we internecu, łopytôł kamratów i sporzóndziółech lista miast ło nôjdugszych tradycyjach piwnych: Köln, München, Bamberg nad rzykóm Regnitz i Bremen.

Miymcy to kraj tynóncy, toplajóncy sie we piwie nôjrostomajtszych zortów. Sroge plakaty dlô wandrusów głószóm: „Willst du Biyr? Wir haben fünf tausend Sorten.” Ekszport, to kajsik kole sto milijónów hektolitrów kôżdyrok, chocia i Miymce poradzóm wysłepać sporze – strzydnio sto śtyrdziyści litrów na chopa. We niyftorych rygiónach to i tuplowanie.

– Cudze ludzie mianujóm Bamberg miastym chopów zaciónżónych, bo idzie ujzdrzić moc basoków – gôdôł mi jedyn miymiecki kamrat, ftory dociep, iże we tym miyście strzydnio słepie sie chnet trzista litrów biyru na cowieka.

Tak ci mi to trefióło, coch przikludziół sie do Miymiec nałónczos jejich festu … wszandy szło uwidzieć:  „Willkommen zum Oktoberfest”. To u nich nôjsrogszy i nôjgłóśniyjszy spojstrzód miymieckich festiwali piwnych. Ze Frankfurtu wykludziyli my sie ze mojim kamratym Leszkiym Piaseckim (Polôk, ftory stawiôł werk we Eisenhüttenstadt i tam łod 1961 roka łostôł już do terôzka) cugym do Kolonii, jednego ze nôjstarszyjszych miast we Miymcach, takigo  wywołanego łostrzodka kultóry i kómsztu. Tam napoczli my piwym Kölsch, nôjbarzij wywołanym kolońskim piwym we Brauerei Zur MalzMuhle (na Heumarkt 6), kaj szynkiyrze we dugich mantelszyrcach przetwiyrali sie tam i nazôd i szynkowali Kölscha byzuchantóm przi tyngich drzewiannych tiszach. Kiej ino wysłepali jedna glaska zarôzki pokazowała sie inkszo, blank pôłnô. Światłożółty Kölsch jes warzóny ze srogij ilóści chmiylu i serwiyrowany we izbetnyj tymperaturze we takich ajnfachowych, wónskich sztampelkach do kierych wlyjzie ino 175 gramów biyru. Ku tymu – jak to zawdy we Miymcach – byzuchanty ćkajóm fetowne jôdło: warzónô masnota ze panczkrałtym, ajsbajny abo take ichnie „Himmel und Erde” znacy sie, parszcóny puding ze kwie świńskij do kupy ze zimiokóma i pónkóma (tegoch jesce skorzij nigdy niy jod!).

Nó, kciołech pomaszkycić i inksze zorty piwa, tóż tyż sztartli ci my ze tym kamratym we rajza po roztomajtych szynkach i kaczmach Kölnu, coby już na łostatek wylandować we Fruh am Dom (Am Hof 12-14, Altstadt-Nord), nôjbarzij wywołanyj putyki we Kolonii. Mô ci łóna bez sto lôt i tela tyż czasu przicióngô tamesznych ludzi i wandrusów. Biyr jes letki i leko sie go słepie, nó i tyż gôdali my se pyrsk za Kölscha i Früha. Na drugi dziyń ło szaroku, kiejechmy deptali na banhów, uburdołech se, co mie razinku blank gowa niy boli i zarôzki żech usnół we cugu, kiej ino łón sztartnół na śtyro- a półgodzinnô rajza do München, stolicy Bayerów.

Czym bliżyj cylu, tym barzij głóśno bóło we wagónie. Smarkate amatory piwa (we Miymcach szesnôstolôtki mogóm jawnie pić ankohol) słepali bernsztajnowy trónek i larmowali choby nôjynte. Medikowołech sie tak na głós eźli strzimia ta côłkô holaryjo i sroge larmo Oktoberfestu. Anich sie spodziôł jak łozwała sie dziołcha (baba?) kole. Dochtórka ze Ludwigshafen miynióła, iże monej spodobô mi sie launa i sztimóng tego festszpilu.

– Miymce na piyrszy łoka mrzik niy sóm za tela przocielske – próbowała mi to wytuplikować. – Ale już po jednym abo drugim zajdlu biyru stôwajóm sie festelnie drugim rade.

Toch ci już dôwno tymu wymiarkowôł, bo jô móm mocka kamratów wszandy we Miymcach, i to po łobiuch zajtach dôwniyjszych granicy miyndzy DDR-ym a Richtik Fajnymi Niymcami.

Monachium, jedne ze nôjsrogszych miast we Miymcach, na przełómie lata i jesiyni jes przefolowane, „pęka w szwach” – jak to masze móndroki gôdajóm.

Kukli my, zajzdrzili ze kamratym do Muzyjóm Piwa i Oktoberfestu (Bier- und Oktoberfestmuseum), kaj idzie zapoznać sie ze piyńciuma tysióncami lôt historyji tego nôpitku i ku tymu jesce pomaszkycić roztomajtych zortów. Jes ci łóne we jednyj ze nôjstarszyjszych kamiynic (wandluje sie łod XIV wiyka) Monachium a byzuchanty-turisty mogóm sie dowiedzieć moc ciykawóstek ło historyji sztofu i Oktoberfescie. Sóm ci tam ekszpónaty, ftore tyczóm piyrszych skazówek ło warzyniu biyru we Mezopotamiji, Ygipcie, piwa łod Germanów i Celtów. Na dwiuch sztôkach muzyjóm jes gôdka ło nôjsrogszym festszpilu na świycie, ftory zbajstlowali piyrszy rółz we 1810 roku na wiesieli jejich króla Ludwiga I ze ksiynżnóm Teresą von Sachsen-Hildburghausen. Tyn ci juzaś ze ludowygo świynta przełónaczół sie we tyn nôjsrogszy festin świata.

Dowiedzielichmy sie ze kamratym, co miymiecke piwo, razinku we Monachium sztyjc jes warzóne tak, jak to typlikujóm zakóny ze 1516 roka – ze malcu, wody, chmiylu, dróżdży i blank nicego wiyncyj. Żôdnych ci tych (modernych terôzki) kónsyrwantów, żôdnych ci tam sztucnych farbów ani wóniôczków. Idzie tyż jesce, jak ftoś poradzi to strzimać, kuknóńć do Pfaffen na Heumarkt 62 abo do Reissdorf Brauhaus przi Kleiner Griechenmarkt 40.

Łoba ze kamratym Leszkiym zaplaniyrowalichmy nastympnô haltysztela we Hofbräuhaus, nôjbarzij próminyntnym browôrze i biyrsztubie we München.Ta sztela, jak i côłkie miasto bóło festelnie nafolowane. Hofbräuhaus, założóny we XVI wiyku jako browôr ksiónżyńci, moge ugóścić, urôczyć bez dwa a pół tysiónca fajrujóncych, a dlô kolyjnych sóm ku tymu place we łogródku piwnym. Turisty słepióm, suchajóm damfkapeli i prziglóndajóm sie tymu ci bajerskimu  tańcowaniu ze klackaniym sie po szłapach. We tyn dziyń tulmy byli tak góśne, iże chnet bych bół łoguch, i na łostatek, tak by tak dołech se pokój, bo niy udało mi sie łobsztalować piwa. Miôłech ino nôdziyja, co na tym ichnim wywołanym Oktoberfeście bydzie sie nóm lepszij darzić. Niy śleciała jesce godzina kiej erbli my frajne bilety i zajimali my swoji place we celcie Schottenhamel (szkocki barón), jednyj ze śtyrnôstuch tymczasowych biyrsztubów, ftore przijimajóm i rôczóm wszyjskich uczystników tego festszpilu. Kiej my ino zicli, pojawiyli sie ółbry łoblecóne we swoji kostimy, a literokowe, gryfne szklanne kufy wartko wypôłniyli sie piwym Spatenbrãu, szpecijalnie narychtowanóm łodmianóm na tyn Oktoberfest ło farbie kupfru i malcowym charaktyrze.

Mocka byzuchantów miała łobleczóne tradycyjne bajerskie łobleczynie; chopy paradziyli we tych jejich Lederhosen (zielónych, skórzanne galotach na fajnych  hółzyntryjgrach, a babeczki we kieckach-tryjgerokach). I niy śleciało (przi literokowych zajdlach) ani kielanôście minutek, kiej łozkulôł sie tyn frajbiyrfest i napoczli my śpiywać po cichuśku, polekuśku do kupy ze ludziami przi inkszych tiszach. Kolybali my sie we rytmus muzyki ze zajdlami biyru ze szopóm w gracach. Szło by jesce zajzdrzić do inkszych celtów, choby do: Hippodromu, Armbrustschützen, Hofbräuhaus, Winzerer Fähndl, Käfer-Festzelt,  Sportschützenzelt, Weinwirt, Löwenbräu, Augustiner abo Ochsenbraterei tela, co jô niy znóm takigo strzimałygo chopa.

Na drugi dziyń po połedniu siedzielichmy już we cugu, ftory gzuł na północ do roztomiyłego i piyknistego Bambergu. Piyrsze spóminki ło Bambergu pokôzali sie już we 902 roku a terôźniyjsze miasto wystawiyli na siedmiuch gróniczkach podanie nikiej starożytni Rzym, i jes ci łóne wpisane na listek światowygo dziydzictwa kultóry UNESCO. Z wiyrchu wszyjskich gróniczków łozcióngô sie anzicht na gryfniście zachowane stare miasto, poprzerzinane łodnogóma rzyki Regnitz. Niyftorzi miynióm, co samtyjszy Domplatz jes chnet ci nôjgryfniyjszy we côłkij Ojropie.

Nó ale, niy ino tym asi sie Bamberg. Jes ci sam nojsrogszô grómada brówarów na świycie, a miasto same sie mianuje dómowinóm, faterlandym biyru. Takim ci światowym placym, ftore jes takóm ci zymfónióm tónacyji B – Barock, Brot, Brücken, Bier (barok, chlyb, mosty i … piwo).

We 70-tysiyncznym miyście jes mocka szykownistych biyrsztubów ale takóm na isto nôjbarzij wywołanóm i wyróżniajóncóm jes jedna jedzinô: Schlenkerla (na Dominikanerstrasse 6), widzianô ze swojij ćmawyj, bamberskij szpecyji.

Biyrsztuba Schlenkerla lygła we samym syrcu Brambergu i jes do tego miasta tym, cym dlô Monachium Hofbräuhaus. Stawiyli jóm we 1678r (mianowanô nôjskorzij „Modry Lyjw”). Gôdô sie, co jedyn ze włóściciyli tego szynku we XIX w tak niypozornie ściepowôł faski z biyrym ze rolwagi, iże jedna śleciała ci mu direkt na szłapy. Łod tego bół ci łón szpotlawy i mianowali ci go beztóż „schlenkerla”, co we  gwarze frankóńskij znacy – mały „włóczynoga” (a po ichniymu schlenken łoznôczô tyż jesce szmatlanie szłapami tela, co po gôrzole). I ta szpicnama, te szpicate miano prziwrziło do tyj frankóńskij biyrsztuby już na zawdy i fónguje do terôzka.

Chnet côrne gorske piwo szmekuje nikiej wandzónô szinka. Matthias Trum, ftorego familijô wiydzie tyn brówôr już łod szejściuch pokolyniów, tak poradzi ło tym rzóńdzić:

– Przeżylichmy wojna trzidziystolytniô, srogo światowo kriza, dwie łoszkliwe wojny światówe a tyn nasz „Brauerei” sztyjc fónguje. I skuli tego, kiej sie mie niyftore pytajóm, co sie zwekslowało bez tyn czôs, łodrzykóm, iże … blank nic!

Ło szaroku gôdómy Brambergowi „auf Wiedersehen”, wlazujymy do cuga, ftory mô nôs zakludzić do Bremy, portowygo miasta, kaj wszyjskich przicióngô ichni Altstadt, stare miasto, katyjdra i Rathaus, znacy magistrat.

Ale nôjważniyjszóm atrakcyjóm jes jednakowóż Beck (Beck’s Brauerei Bremen) – nôjsrogszy brówôr we Miymcach. Richticzny miymiecki „lager” (nôjbarzij wywołanô zorta biyru spodnigo gerowania) warzóny jes nad rzykóm Wezeróm we pojstrzodku tego hanzyatyckigo miasta. Pohałzowalichmy po tym  brówarze, a tam dôwali nóm na skosztónek richticznygo, łagódnygo ale i ristik Becka (Beck’s i Haake Beck), warzónych sam łod 1879 r. Ku tymu tyż szło jesce pomaszkycić pôra mynij znómiynnych nôpitków wyrôbianych dlô Miymców (barzij do miymieckich babów): piwo ze limónadóm, ze zielónym tyjym, citrółnowym „sprit’em” abo apluzinowóm „fantóm”.

I sam sie werci terôzki spómnieć, iże piwo (ło czym jô już kiejsik gôwyndziół) jes na isto nôjstarszyjszym nôpitkym wytworzónym bez cowieka. Bezmać poczóntek móg być i taki: jakosik baba przepómniała przi klachach (i to już piyńć tysiyncy lôt tymu nazôd) zebrać ze sia do chałpy friszny chlyb, śleciôł dyszcz i napoczło sie jejigo gerowanie. Chop prziszoł ze gónu, skusiół sie, pornół deczko i tak ci już chopóm …. do dzisiôj łostało.

Możno niy bóło to tak ganc ajnfach i na isto prôwda ale nad wszyjsko, tak by tak szlukna sie na jeji zdrówie.

Ino niy piwym pochechlanym ze apluzinowóm „fantóm” lebo wykwyrlanym ze zoftym!!! Nó … moge być do kupy ze jakómsik szykownistóm cyjntlóm naszyj gôrzołecki ale niy ichniego „doppelkornu” (bo ździebko za letki).

I to by możno stykło na dzisiôj a łozprawiôł, spóminôł jak we kôżdô sobota

Ojgyn z Pnioków

Ło kómszcie łozprawianiô wiców …       05 grudnia 2009r

Nó, tóż mómy już po „Barbórce” …. chocia fajery (eźli jesce jake kajsik tam sóm?) pewnikiym bydóm dzisiôj, bo przi tyj przileżitości, to i nasz ercbiszof Damian Zimoń dôł berkmónóm dyspynza na fajrowanie przi jagwyńcie. Ale, ku tymu przidô sie tyż i przipómniynie wszyjskim kómsztu łozprawianiô wiców, łosobliwie przi tych wszyjskich barbórkowych kaczmach piwnych i inkszych zwykowych fajerach.

Na zicher żôdyn we Polsce, ani tyż sam u nôs na Ślónsku pewnikiym ci niy łoznojmi jakigosik ci tam „Roku Ligonia”, bo przeca tyn chop psinco tam kogo ze naszyj włôdzy łobłajzi. A dló mie, to tyn Karlik ze „Kocyndra” – Stanisław Ligóń to jes figóra, to jes cowiek, ftorego na isto móm we srogim reszpekcie i niy myńszyj zocy. Wielach sie łod tego srogigo i richticznygo Ślónzôka naumioł i do łostatka byda tyż ci Jejigo gyszichty sam (możno deczko ino po mojimu) łozprawiôł. Mocka razy żech sam już niyftore jejigo kónski berôł a terôzki kciôłbych poberać ło … kómszcie łozprawianiô wiców, co już kiejsik, jesce skorzij drugij wojny światowyj, sóm Karlik ze  „Kocyndra” prawiół. Bo sam u nôs, i to niy ino na naszym Ślónzyczku, pokôzało sie do pieróna roztomajtych łoszkliwców, ftorym sie zdo, iże sóm wicmanami i poradzóm na isto łozprawiać wice, i to jesce po naszymu. I to jes psinco prôwda! Bo łozprawianie wiców, to niy ma tak ganc ajnfach. To jes kómszt, kierego tak po prôwdzie niy idzie sie naumieć. To ci trza na isto wycyckać ze mlykiym mamulki i tela. A, co tak na isto jes, zarôzki to sam po karlikowymu wytuplikuja:

Richtik światówe ludzie mogóm sie radować podziwym i mieć wziyńci we kôżdym kamractwie – króm inkszych forcugów – wtynczôs, eźli poradzóm łozprawiać wice … a czasym jesce barzij urzyc inkszych … kiej blank niy bydóm ci jich łozprawiać! Boć ło wiela dobry, richticzny wicman raduje sie zasużónym, sztabilnym uważowaniym i kwolbóm, i kôżdy go rôd widzi, to tyż na łopach, lichucny, usmolóny i doskwiyrny gôwyndziôrz, ftorymu sie ino zdô, co niy ma lepszyjszego łod niygo, sprôwiô kole siebie łobrzidzynie i kôżdy by ci go nôjradszij wytrzas na pychol.

Wiycie, trza napocznóńć łod tego, iże mómy śtyry zorty łozprawiôczy wiców:

Za piyrsze – łozprawiôcz mô przi łozprawianiu zawdy fresa zmiyrno i statyczno, juzaś te, kiere go suchajóm, trzimióm sie łod śmiychu za basiska …

Za druge – iże chichro sie tyn, co łozprawiô, i te, ftore go suchajóm …

Trzeciô zorta to tako, kiej łozprawiôcz rżi choby sagi we pokrziwach, a juzaś ci te, ftore go suchajóm, zwiyszajóm kichole na fusiska i ani jednym słóweckiym sie niy łozwióm …

Nó, i łostanio, nôjbarzij łoszkliwô zorta jes wtynczôs, kiej suchôcze chytajóm wartko za stołki, flaszki, szklónki abo co tam jim do gracy wlejzie i pieróm tym wszyjskim we łozprawiôcza …

I cosik mi sie zdo, iże tych łostanich (he, he, he) wicmanów jes ci u nôs na isto nôjwiyncyj … sóm znóm sam u mie na Pniokach, co niy spómna ło tyj telewizyji Silesia, pôruch takich ci klugszajsrów łod siydmiuch bolyści a na isto niy gôdóm ku tymu ło tych stopieróńskich gupielokach ze Wiejskij we Warszawie.

Kiejsik alech wycytôł we jednym cudzym (miymieckim abo hamerikóńskim) cajtóngu bestyjskô historyjô. Nó dyć to, jakisik taki usmolóny łozprawiôcz ze zorty nómerô śtyry, rzóńdziół ci kiejsik – to niyskoro na łodwieczerz – za rajóm łoziym abo i dziesiyńć łostudnych, gupich i usranych wiców. Tych wszyjskich, ftorzi ci go suchali, take ci mory chyciyli, tak ci sie rozjargali, iże łapli ci tego łoszkliwca za palica, wykludziyli na dwór, łobloli petrolejym, podpolyli a zatym naobkoło niygo napoczli tańcować jakisik ci indijanyrski taniyc.

Niyskorzij tego istnego skrymplowali dugóm sznóróm i płowiyli go, utoplali we rzyce, a kiej juzaś go ze tyj rzyki wysmycyli, napoczli go ciorać po landsztrasie. A skuli tego, iże ku tymu bóło mocka larma, zbańturzóne ze śniku mamulki (bo to już ci chnet do północki docióngło te jejigo łozprawianie) kludziyli do łokiyn swoji dziecka i ćwiczyli je tak:

– Dziwejcie sie, roztomiyłe dziecka, jaki to fajrant czekô na takigo, kiery chocia niy poradzi, ale tak by tak łozprawiô iptowate i pierónym stare wice.

Moge tyż ale być i blank na łopak. Jô znóm jednego karlusa, takigo pomiyrnygo  i – jak to łó nim gôdajómn – chopa flaszka knót. Jedzine ale, co łón poradzi, to ci jes łozprôwianie wiców. Wiycie, łón to ci jes tako zorta nómera jedyn. Nó, i co z tego? Wszyjskie dziołszki, frele, baby, samotne, wydane, łod szesnôście do sto lôt stare, przajóm ci mu i kusikujóm, nó a chopy goszczóm go gôrzôłkóm, piwskym i cigaretóma, i tak po prôwdzie blank niy idzie spomiarkować, co tyż to go jesce we tym żywobyciu czekô. Ino karlusowi zowiścić, aże zowiścić.

Kôżdy jednakowóż łozprawiôcz musi se miarkować trzi nôjważniyjsze zachy, trzi grónty skuplowane ze tym szykownistym szpaskómsztym a to na isto:

– Wic, szpas musi ci być blank krótki;

– Wic musi być fajniście łopedziany;

– Łostatek wica, szpasu musi być nôgły i niyspodzióny.

Nôjważniyjszy jes pónkt piyrszy, znacy zwiynzłóść. Dugi wic jes ci jak na tyn przikłôd śtyrnôsty sztok we betóniôku, kaj niy fónguje winda abo choby ino taki „paternoster”, i trza na wiyrch wlazować piechty. Toć tyż widok z wiyrchu, kiej sie tam już na tyn dziesiónty sztok wlazło, jes na isto fajnisty ale niytyboże, kiej tyn, co tam sie wkarycół, zmochôł sie stopieróńsko i zafuczôł, i wszyjskigo mu sie niyskorzij łodechciało. Łozciónganie wica nikiej kałguminu i dociepowanie roztomajtych bździnów i belerów bez znaczności, popśni kôżdy wic i ino dróźni tych, ftorzi telkigo łoszkliwego wicmana ciyrpliwie suchajóm. Take suchôcze prziwiydzóne do łostatyczności, kiej już stracóm ciyrpliwóść, mogóm ci bali i ukatrupić takigo gizda, i to bez żôdnyj sztrofy. Jô niyrółz sóm słyszôł, jak ftosik łozprawiôł wic (a bół ci to chop bildowany, bezmać jakisik ci tam dochtór abo cosik takigo) na tyn szimel:

– Posuchejcie ludkowie, bo byda rzóńdziół fajnego wica. To sie przitrefiyło we jakimsik maluśkim miyście. Bóło – jakech już sam spóminôł – maluśke miasto, niysroge ale festelnie gmyrne; kajsik nad Przymszóm. Folowali tam na szify mółka, krupy, łobiyli, nó i drywno ze piôskym. Ludzie ze tego miasta to byli wiynkszóścióm handlyrze, to znacy take, co to zajimali sie jarmaczyniym. Skuli tego we tym miastyczku bóła moc roztomajtych szynków i kaczmów we ftorych ci juzaś presowało sie kupa ludzi. Słepali ci sie łónu gorzôłka, piwo, zelter i co tyż tam jesce. I rozczasu do jednego szynku – jużech blank przepómniôł jak ci sie łón mianowôł, możno „Pod ajsbajnym” abo „Pod starym kokotym” – dosik, co prziszoł tam rółz jedyn festelnie naprany handlyrz.

– A dyć przeca znôcie, moji roztomiyli – cióngnół dalszij tyn istny – takigo ci  nadrzistanego gyszefciôrza, kiery sóm niy miarkuje, cego by tak na isto i po prôwdzie kciôł.  Tóż, kiej już wlôz rajn, kôzôł sie szynknóńć jesce sztamperlik gorzôły, zatym śtyry porcyje wusztu ze mosztrichym, niyskorzij jesce srogi ajsbajn i ku tymu piwa, biyru tym tuplym. Siedzi sie tak, ćkô i słepie, ćkô i słepie, a direkt nad niym wisi klôtka ze richticznym harcerym driny, ftory ci wisko, śpiywô jak sto diosków. Ja, ja … a handlyrz suchô, sucho i łogarnóło ci go festelne łocałbrowanie.

– Toć przeca miarkujecie moji ludkowie – rzóńdzi dalszij tyn łochyntol – iże kanariynfółgle, a łosobliwie harcery śpiywajóm na isto przepiyknie i ło tego tyż mianowali bali i Kanarijske Wyspy jejich mianym …

Wrółz przilazuje ółber, taki, wiycie, ajnfachowy i paplaty we poklabustrowanym szakecie i ufifranóm chadróm pod parzóm i padô:

– A suchóm wôs dobrodziyju, co łóni sie jesce zawinszujóm?

– A co stoji tyn wasz harcer tam we tyj klôtce?

– Anó, tyn łón jes we wercie kajsik kole dwiesta złocioków – łodpedziôł tyn szynkiyrz i czeko, co tyż sie łobsztaluje tyn napraniec.

Nó, tóż panie gospodzki kôżcie mi go uparszczyć na maśle.

Gospodzki zmiarkowôł, skapnół sie, iże tyn naprany handlyrz jes ci festelnie zabrany, pijynżny i moge sie tako zachciołka lajstnóńć. Syjmnół klôtka ze tym kanariynfółglym ze ściany a zaniós jóm, nic niy gôdajónc, do kuchyni. Za jakosi kwilka przismycół pieczónka na talyrzu.

– Sam, panoczku, majóm łóni uparszczónygo kanarka!

– Ja, szykownie, szykownie … to uchlastnóm mi łoni, panie ółber, śniego tak za jakiesik dwadzieścia złotków.

Suchôcze lachnyli sie tak ździebko pod fusiskiym bez reszpektu, bo se myśleli, iże tyn wic sie już skóńczół. Ale kaj tam! Łozprawiôczowi bóło jesce żôl sie łozyjńść ze swojim piyńciokilomyjtrówym wicym. Łobliznół sie ino i napocznół łozprawiać dalszij:

– Nó, i cóż tak na mie, panie ółber, gały wyblyszczôcie? Łodchlastnóńć mi sam ze tyj pieczónki za dwadzieścia złotków i fertik!

A kaczmôrz juzaś skyrcy:

– Jakóż to! Toch jô dló nich przesmolół mojigo festelnie wercitego ptôka, poszôł ci łón na skapka! To przecamć tak niy lza!

– Panie starszy! Jô wóm radza po dobroci, zawrzóm łóni swój pychol i niy gôdajóm za tela. Jô kca kónszczek za dwadzieścia złocioków i szlus!

Jezderkusie, zrobióło sie larmo, łostuda i haja na côłki karpyntel. Przijechali policajty i, tak mi sie zdô, spisali protokol – cióng dalszij tyn istny.

Wszyjske suchôcze siedzieli choby jim ftoś gymby zaflostrowôł a jedyn śnich poszôł do antryja, wysznupoł mantel łod tego miglanca i wypolół w niym cigaretóm srogo dziura. I fto swôs, moji ludkowie, potympi tego wigyjca za ta dziura? Wiym, co żôdyn swôs, prôwda?

Tóż ze tego tyż szło ujzdrzić, jak niy lza łozprawiać wiców. Taki wic godzi sie łozprawiać tak:

– Lojzik, a przajesz ty mi chocia deczko, łożynisz sie symnóm – pytô sie frela jeji karlusa, i gawcy sie miyłośnie na wiyrch, na jejigo gymba?

– A toć, iże ci przaja, nale … coby sie zarôzki żynić?

– Nó, tóż ślazuj symie, ty giździe diosecki!

Abo inakszij:

– Ecik, Ecik! Côłke Pnioki łozprawiajóm, iże bezmać Pyjter Kopyciok gzi sie sie twojóm kobiytóm …

– Jezderkusie! Tyż mi sroge mecyje. Jak byda kcioł, to tyż byda sie ze mojóm kobiytóm gziół!!!

Abo jesce blank inakszij:

– Bercik a trzamu tyż môsz takô podropanô fresa?

– Eee tam, to skuli tego łoszkliwego „Dnia Kobiyt” …

– Niy gôdej? Skuli babskigo świynta? A co, twoja staro chyciyła cie wtynczôs ze inkszóm?

– Niyyy, jô, kiejech już wrôcôł ze babskigo fajeru u nôs we werku, kupiółech  tyż mojij jedyn kwiôtek …

– Nó i … ? Przecaś gryfnie zrobiół …

– Ja, ale to ci bół …. kaktus i łóna mie niym praskła bez pysk!

Abo możno jesce fal, ftory przitrefiół sie jednyj naszyj pôrze za staryj Polski.

Na flugplac na Muchowcu przikludziyło sie jakeś małżyństwo. Łón bół ci handlyrzym a łoba kcieli pofurgnóńć ojroplanym do Warszawy, bo jim sie festelnie ścigało. Tyn fligerman  łobejzdrzoł sie gynał ta pôra i pedziôł, co niy moge śniymi pofurgnóńć, bo take małżyństwo, jak mu sie zdo, niy poradzi tak dugo trzimać pycholi i pewnikiym mu sie we fligrze powadzóm.

– Łóni mi sie napocznóm larmować, moge być i jako szarpaka, jô przepómna ło motorze i moge z tego być jesce jake sroge niyszczyńści – pedziôł jim tyn fliger.

– Ale, kaj tam, panie gryfny, my sie niy bydymy driny wadzić, bydymy blank cichuśko siedzieć, bo my sómy ze tyj zorty ejeporów, co sie festnie przajóm – łodpedziôł tyn handlyrz. – Mogóm łóni, panie pilot, ło to niy tropić.

– Nó, dobra – pado tyn fligerman – zabiera wôs, ale pod warónkym, iże kej sie ftoreś swôs aby słówkym łodezwie, to za kôżde zabulicie mi piyńć złocioków.

– Sztimuje! – pado łóna. – A ty Gustel, tyż sie na to gódzisz?

– Ja, gódza sie! – łodpedziôł chop.

Siednyli se do tego ojroplanu i polecieli … Kiej już przifurgli do tyj Warszawy wylôz piyrszy pilot i gynał łobejzdrzôł ta maszina. Zatym padô do pasażyra:

– Nó panoczku, trzimali sie łóni … ani słóweckiym sie niy łozwali?

– Ani słóweckiym – łodpedziôł tyn handlyrz – ale małowiela a bółbych cosik pedziôł i bych ta weta przedrzistoł, przegrołbych.

– Ja? A to po jakiymu?

– Anó, jużech kciôł wrzesknóńć, kiej mi kole Koluszków baba wyleciała ze tego fligra, alech sie wartko pysk zatkôł ryncyskiym i anich pary niy puściół.

Gorzij jednakowóż, kiej ftosik, co łozprawiô, napocznie łopisować miyjsce, kaj sie to wszyjsko stało, zacnie gôdać ło latach swojich bohatyrów, abo jak ci łóni wyglóndali, to wtynczôs, moji roztomiyli ludkowie, wic diosi weznóm. A niy ma tyż ku tymu nic gorszyjszego nad popyrtanych i zapómliwych łozprawiôczy. Wteda wic wyglóndo tak:

– Suchejcie ludkowie, rzykna wóm wic … Bóło to we roku tysiónc dziewiyńćset piytnôstym … niy, co jô gôdóm – we tysiónc dziewiyńćset … jezderkusie! zarôzki, w kierym to ci roku bóło?

– E tam, smolić tyn rok – wrzescóm suchôcze. – Łozprawiej chopi dalszij …!

– Tóż ci tyn karlus pojechôł szifym … niy, niy, wybôczie, niy szifym, ino poszôl piechty …

– A możno ojroplanym?

– Niy, niy, wtynczôs jesce niy bóło fligrów. Łoroz trefiół jakosik staro baba … Chocia, niy … łóna bóła jesce blank modô, bo bóła we hółchcajtrajzie … Ale niy! Łuna niy bóła modô, bo przecamć bóła szcyrbato! Bo miarkujecie … przeca tyn côłki wic koże na to … A możno niy rzykna … Aha, ja! …

Eźli ci ftosik takigo łozprawiôcza zarôzki, w te pyndy zatrzaśnie, to niy ino niy erbnie żôdnyj sztrofy, a jesce ci go za to inksze wynadgródzóm! Przecamć to tyż  inkaszij niy moge być, prôwda?

Ale sóm i take wicmany, ftorzi napocznóm we szykownyj kóndowicie berać cosik takigo łozwlykłygo, jakisik świński wic, zarôzki robióm ci sie na fresie szarłatne jak kyns łowiyńzigo miynsa i sztopnóm z gôdkóm …

– A co dalszij, co dalszij bóło?

– Wyboczóm mi łóni … dalszij … dalszij, to niy rzykna, bo to jes ździebko świńske, joch blank przepómniôł, iże sam sóm mode dziołchy przi kierych niy lza za tela łoszkliwić.

Niyszczyńściym we szykownym kamractwie sóm łoszkliwce, ftore ci przi łozprawianiu wiców poradzóm szterować i podpowiadać łozprawiaczowi.

– Panie Ojgyn! Bydóm take dobre i łopedzóm tyn szpas, coście to go łozprawiali łóński tydziyń u Pyjtra przi piwie … takechmy sie wtynczôs usmiôli …

– Ftorego juzaś wica?

– Co? Niy miarkujóm łóni? Tyn szpas ło maluskim Jółzlu, co to prosiół rechtora we szuli ło urlaub, a kiej sie go rechtór spytôł, na co mu potrza tego yrlaubu, to rzyknół tak jakosik:

– Mój łojciec pedzieli, co u nôs dóma bydzie jutro łogyń, iże sie spolymy.

– Nó, panie Ojgyn, niech łóni tyn wic pedzóm!

Nó, i rzyknijcie mi moje roztomiyłe, coch ci miôł wteda zrobić?

Nó, drugda tyż moge sie przitrefić łozprawianie starych i łoklepanych wiców. Trza jednakowóż przi tym dôwać pozór, bo chocia jakiś móndrok już dôwno tymu typlikowôł, iże wszyjske wice byli już we starożytniości wypokopióne a terôzki styknie je ździebko zwekslować i dô sie te wice do terôzka łozprawiać – to niy zawdy nóm to gryfnie klapnie. Siednółech sie kiejsik kole jakigosik ci kamractwa, ftore mie ku sia napytało, coby jim połozprawiać pôra wiców. A byli pojstrzód nich i dochtory, alwokaty, redachtory i inksze móndroki. Nó tóż napoczónech łozprawiać, co mi sie ino spómniało. A miarkujecie, iże nôjgorzij sie łozprawiô samymu, kiej inksze ino suchajóm. Nôjlepszij jes wteda, kiej poruch łozprawio, bo lekszij sie jes cosik nowygo spómnieć. I coch jaki wic łopedziôł, to łóni wyjimali ze kabzów biôłe sznuptychle i przikłôdali jejich łobrzyżki do ucholi tak, co jejich gymby byli łobramówane cymsik biôłym. Jużech niy poradziół szczimać i pytóm sie opaternie:

– A cóżysz to mô geldować?

– To? Anó, siwô broda!

– A czamu to juzaś siwô broda?

– Anó, bo te wszyjske wice, ftoreście nóm łozprawiali panie Ojgyn, sóm take stare jak Abraham i majóm telo broda!

Nó, musza pedzieć, co zgorszółech sie jak sto diosków tela, co łóni … mieli prawie. Bo już mój starzik sztyjc sie mie pytôł po jakiymu Kain zatrzas Abla? Anó, za łozprawianie starucnych wiców i tela!

Kiej sie cowiek biere do łozprawianiô wiców musi dôwać tyż pozór na to fto jich suchô. Sóm przeca wice dlô dziołchów. Sóm i dlô wydanych babów. A sóm i take, ftore ino chopy we szynku łozprawiajóm. Bróń cie Pónbóczku cobyś sie wôżół jakim modym dziołchóm łopedzieć pierónym świński wic, to byś sie chopie dziepiyro napochoł: chopie wyśmiejóm sie ze cia, bo łóne już dôwno je wszyjske słyszeli …

Wiycie bółech kiejsik we góścinie u jednyj familiji. Bóło ci tam pôra modych dziołszków, ftore mie łobstómpiyli i prosiyli, cobych jim łopedziôł jakisik szykowny wic, ale taki, wiycie, ze zymftym, świński.

Nó, jô bych wóm moje dziubecki pedziôł taki wic, ale sie strachóm waszyj starecki, eźli niy bydzie to dló nij za tela … zymftowane.

– Łooo, to nic niy szkłódzi, łopedzóm nóm taki wic, łopedzóm, Ojgynku roztomiyły! Zarôzki, zarozki …

– Starecko, a pójńdóm se łóni do drugij izby i … zawrzijcie za sia gynał dźwiyrze …

Nó, i to by możno stykło tyj pouczki ło kómszcie łozprawianiô wiców i móżno wóm sie to kiesik we waszym żywobyciu na co przidô … prôwda?

I to by możno na dzisiej stykło. Winszuja jesce wszyjskim Barbórkóm, berkmónóm, hajeróm ślepróm mocki zdrowiô, samiuśkich szczysnych dnioszków a berôł, łozprawiôł jak we kôżdô sobota

Ojgyn z Pnioków

A na puklu jagwynd …                     28 listopada 2009r

Nó, tóż mómy już podzim, łoszkliwy podzim, ani to babske lato, ani to jesce piyrszô zima. A na puklu już chnetki mómy jagwynd, ftory sie napoczynô – jak to kiejsik nasze Starecki gôdali – tym, iże:

„Świyntô Katarzyna kluce potraciyła,

Świynty Jyndrzyj znod – krzipki zawar przód”.

Ło tym Andrzyju (Aciku po naszymu) to możno ździebko niyskorzij wiyncyj połozprawióm a terôzki podle raje:

Nasz Farorz ze mojij „Józefki” dôł już pôra lôt tymu nazôd wszyjskim skozać, iże kolynda, sam u nôs na Pniokach, napocznie sie po Godach a niy, (jak to we mółdzxie majóm roztomajte łoszkliwce, ftorym zawdy za knap jes betków we kuwertach) już zarozki po Barbóce abo i po Andrzyjkach. Bo przeca mómy, bydymy mieli łod pyndziałkowyj nocy jagwynd we kierym kôżdy mô sie na zicher narychtować na Dziecióntko, na Gody. I Wiycie? Sam u nôs we Polsce to sie wszyjskim wszyjsko na isto podrzistało, styknie kuknóńć bele kaj, ba bele jaki prógram we telewizyji. Dóm Wóm taki jedyn bajszpil: Kiej jesce we tyj „misyjnyj” telewizyji, we tyj, na ftoro ino pynzjónisty bulóm a łoszkliwce sie pieróm ło stołki, pokazowali Olga Lipińsko (terôzki Jóm niy puszczóm na ykran, bo jes za knap kosciylno). Jakiesik gryfnych pora lôt tymu nazod gawcółech sie kiejsik we tyn telewizor a sam łoroz pokazujóm tyn razinku kabaryt Olgi Lipińskiej. Tam ci gynał Łóna wypokopiyła tyn nasz polski bajzel i łostuda. Pometlali ci blank te jejij szałszpilery łoszkliwe amerikańskie „świynto dziynkczyniynio” ze naszymi mickiewiczowskimi „dziadami”, amerikańskim  „halołinym” (Wiycie, co to Amerikóny króm Wszyjskich Świyntych u sia machlujóm a nasze polske małupice tyż ci już bez tego żyć niy poradzóm)) i tym  naszym kidaniym świycki we „Andrzyjki”. Ludzie! To ci dziepiyro bół rómraj! Cóż, kiej ci sam u nôs tak isto jes. Rzecy mómy nasze gryfne zwyki, nale jak to Polôki, kôżdygo bydymy choby afy małupicować. Umicie sie to forsztelować jak poruch pofyrtańców łoroz pyrskało świycka do waszbeka, ze srogóm banióm na palicy, przeblecónych za jakiesik pokraki, dziobły, strzigi i inksze szkarady, i kiere jesce ku tymu ciyngiym fyrtali po izbie, coby ucapić jakigoś hyndyka na wieczerzô i sztyjc jesce fandzolyli: „ciymno wszyndzie, gucho wszyndzie, co to bydzie, co to bydzie”. Gôdóm Wóm, iże to richtik ino skoranie boskie ze tymi polskimi małupicami. I – jak to niyftore móndroki – gôdajóm:

„Tam kaj szlus mô „logika”, tam na isto napoczyno sie Polska !!!”

Nó ale, już pojutru mómy wywołane Andrzyjki. Napoczynô sie jagwynd, po łacińsku: adventus, znacy „przijńscie” lebo Narodzynie Krystusa. Kiejsik, za starego piyrwyj mianowali to „śtyrdziystnica” skuli tego, co srogi post zetrwoł aże śtyrdziyści dni a napyczonôł sie zarôzki po świyntym Morcinie (jedynôstego listopada, we tyn dziyń, we ftorym nasz enôjsrogsze „patrijółty” fajrowali).

Łod tego tyż Morcina bół ci gryfny zwyk parszczynio gańsi we łostatnim dniu, blank skorzij tyj śtyrdziestnicy, bo na isto: „we Morcina, nôjlepszejszo jes na isto gansina”.

A, iże we naszyj lałnie, naszym klimacie napoczynô sie chnet zima, ze kostyrów tych gansi wróżyli ci, jako tyż to na isto bydzie ta zima. Byli tyż ci jesce gryfne powiarki, kiere szło skuplować ze pogodóm:

„Kiej świynty Morcin po wodzie, to Gody bydóm po lodzie”

abo inkszo:

„Jako we świyntygo Morcina, tako bydzie côłko zima”.

Nó ale, fto tam przi tym warszawskim rómraju, we te „Narodowe Święto Niepodległości” dôwôł pozór jako jes pogoda, i co to wróży na côłkô zima?

A mie sie zdo, iże cosik trza zbajstlować, coby sam u nôs na Ślónsku zwyków naszych Starek i Staroszków niy przepómnieć, blank niy zaboczyć. Przecamć Mikołôj to Mikołôj, a niy żôdyn tam Dziadek Mróz, kiery już napoczynô fyrtać po supermarketach, i to bez côłki grudziyń aże do poły stycznia na bezrok. Gyszynki nóm tyż dôwało Dziecióntko pod jegla we Wilijo a niy we Nowy Rok (jak to niyftorzy wypokopiyli). I niy ma sie co dziwać tym handlyrzóm we tych modernych „super- i hipermarketach”, bo jim jes blank jedno jak tych biydnych a gupich Polôków łokminióm. A łod zawdy tak gryfnie sam u nôs we „Józefce” bóło. Sam, dôwnij u tego samygo farorza kaj sie Łojciec brali Mamulka za baba, u Jana Nity, my łoba ze bracikiym byli bez pôra lôt kapistrantami i niy rółz hilfowali my starymu Klopkowi łozhuśtać gloki, i niy rółz szterowali my naszygo łorganisty Hanysa Poloczka – Mikołoj, to bół Mikołoj, i to zawdy szóstego grudnia. Nó, ale, co tam? Jesce sie wrócymy możno kiejsik do tego a terôzki cosik ze inkszyj faski.

Dzisiej pizło gynał sto dwa lata kiej sie zemrziło, kiej uświyrknół bół jedyn nasz gryfny Polôk Stanisław Wyspiański, kiery tak po prôwdzie Ślónzôków niy miôł we srogij zocy, ale kierego sztrofki – tak sie medikuja – wszyjskie poradzóm spokopić. Wiycie, jô ci Go tyż miôł festelnie rôd. Łón na isto tela roztomajtych ci ałsdruków wypokopiół i naszkryfloł, iże niyftore to do dzisiôj łozprawiajóm i kaj ino klapuje – wtykajóm. Bo dejcie pozór! Cy to niy jes gryfno sztrofka:

„Piję, piję, bo ja muszę

bo jak piję, to mnie kłuje;

wtedy w piersi serce czuję,

strasznie wiele odgaduję:

tak po polsku coś miarkuję – –

szumi las, huczy las:

has, has, has.”

Nó, na isto tak nikiej jô dôwnij po geltaku lebo po trzinôstce. Nale, te wszyjskie ałsdruki Wyspiańskigo we srogij zocy, we wielgim reszpekcie ludzie majóm, i to niy ino szkolóne angyjbery. Zarôzki po wojnie we zakładzie pogrzybowym u Gabryśki na Krojcce (Chorzowiôki na zicher pamiyntajóm) robiół jedyn stolorz Francek, kiery na isto szykowne truchły bajstlowoł. Nó ale, pierónym ci łón przi tym słepoł. A, iże festelnie bôł sie niyskorzij deptać do dóm, do jejigo staryj, ślegnół bół niy rółz we trómnie i we tyj stolarni spôł. Kiejsik mu lajchyntryjgry, co tam robiyli, zbajstlowali na łostuda. Prziszli wczas z rańca, uwidzieli, iże majster we truchle nyno, wziyni dekel i prziklapli ta tróła. Kiej sie ino Francek łocuciół, klupie na tyn dekel i rycy na côłki karpyntel:

– Halo, jes sam fto? Kaj jô razinku jes?

– Na smyntorzu – gôdô jedyn ze tych wicmanów-lajchyntryjgrów.

– Na smyntorzu gôdôsz? A ty jak sam już dugo lygosz – pyto sie Francek, chocia chopa niy widzi.

– A bydzie ze pół roku! – pado na to tyn wigyjc, kiery ta trómna klapnół.

– Łooo, to ty tyż na zicher wiysz kaj sam idzie wartko jakosik halba erbnóńć?

I niy bóło by sam w tym nic takigo szpasownego, kiejby niy to, co Francek, kiej ino ze tyj truchły wyloz, mrónczôł po kicholym:

„Chopin, kiejby jesce żół, toby piół ….”

A sóm  przeca niy wiedziôł, iże to tyż tyn côłki Wyspiański naszkryfloł we tym jejigo „Weselu”.

Pokiel jeżech jesce i przi zwykach, i przi jagwiyncie, i przi gorzole, to mi sie sam spómniôł  Erich Moczygymba ze Piekôr. Mieli pójńść ze staróm do kamrata na Andrzyjki, ale – jak to Erich – po szychcie wlôz na jednego do szynku. Trefiół kamratów ze werku, ze „Kościuszki” i … tak to sie napoczło. Jedna laga, drugo laga, trzecio, niyskorzij szpacyr łod wiechy do wiechy, znacy łod karczmy do karczmy, i … ani sie spodzioł a sam ci już jes kole trzecij ło szaroku. Przilazuje opaternie do dóm, szczewiki już na słodach sebuł i cichuśko we fuzeklach wlazuje do izby. A sam ci jejigo baba łozdziyro pychol na côłki karpyntel:

– Kajś to bół Erich, giździe diosecki, łochyntolu zapierónowany? Jô już trzi godziny leża w prykolu i łoka niy zmrużółach. Niy poradza sie na cia doczkać ty mamlasie diosecki!!!

– Nó, łobejzdrzij sie ino, co za cufal! – pado naprany Erich – A jô ci sam trzi godziny styrca pod łoknym, łoka tyż żech niy zmrużół, i niy poradza ci sie doczkać, kiej ty zaczniesz nynać!

Już ci sie moga wystawić jak Erich wyglóndôł z rańca. Ojla na palicy, kalny ślyp (bo jejigo starô miała ciynżko graca), nó i we gymbie, choby we tryjtku, lynzyk nikiej onuca łod nocnygo wachtyrza … A dyć to przeca Wiycie, pra?

Musza Wóm jesce pedzieć, co moja Starka, łod Starki – Starka dowali po takich Andrzyjakach (po łostatkowym harynku, po „śledziu” tyż). To bóła „gramatka” lebo po naszymu grómotka. Tak na isto, niy poradza pedzieć łodkany sie wziyno te miano, ale nôjważniyjsze to bóło to, iże niy bóło lepszyjszego jôdła na „tyn drugi dziyń”. Wiycie, co jô tak po prôwdzie medikuja? Na kaca bóła ci ta „grómotka”, ta – jak to inksze gôdali – „biyrmuszka” nôjlepszyjszo medicina. Za Zygmuntem Glogerym idzie pedzieć co trza: „… oszczódka z chleba, z winym a cukrym, lebo w piwie warzić, masła a soli dociepnóńć i polnygo aminku dlô smaku ździebko…” Jô to tyż już kiejsik warzół, ale take nikiej łod Starki Klary, to to już na isto niy bóło.

Te, kiere festelnie radzi majóm gracki, uciechy, tańcowanie to pewnikiym dzisioj bydóm tego Jyndrusa fajrować. Nale, to niy jes gynał blank dobre. Bo ani gyburstag, ani te moderne „imiyniny” niy idzie przeca łodfajrować zawczasu, trza gynał we tyn dziyń, we kiery to trefi. Tela, co jutro jes niydzieliczka, i te co festelnie bydóm fajrować mogóm mieć niyskorzij, we pyndziałek ździebko ciynżko palica.

– Hyjdla! A jak ci poszło ze tym karlusym, kieregoch ci wywróżyła we łóńskie Andrzyjki? – pyto sie kamratka kamratki.

– Niyhersko, Elza, niyhersko – gôdô pytano – łón ci sie pierónym zawdy przi dziołchach gańbi, jes taki gańbliwy, do łostatka srómaty.

– Ja? Niy godej, i cóżeś to zrobióła, coby go yntlich chycić do ółtorza?

– Ach, co tu gôdać. Napytałach go do dóm, łojce poszli ze bezuchym do ujka, bracikowi dałach na kino, wykrynciółach zicheróngi, skukałach świycki i ku tymu sztrachecle, zacióngłach gardiny i sztory … łón prziszoł, jô już rada …

– Nó, i co, gôdej wartko, co bóło  dalszij! I co, łón wzión sie do „tyj” roboty?

– E, dej pokój. Łón ci sie zarôzki wzión … ale za naprôwianie zicheróngów !!!

Tak tyż dejcie pozór na wszyjsko, co Wóm sie przi „andrzyjkach” wywróży, bo to moge być na isto roztomajcie, pra? A terôzki szlus ze błoznami, spichnymy sie za tydziyń, przi Mikołôju, po Barbórce,  ale tyż i … przi RORATACH.

Nó, jadã sam dzisiôj do Piekôr … styrcy … filuja, bo to ci z górki bóło … stoji „nyska”… Na nij napisane … nó, to, co zawdy na „nyskach” napisane … stoji ci policjô. Jada i kiejech jich ino uwidziôł, to jada tak ci … wynżykym, wynżykym … niy.

Wyskoknół ci łorôz taki jedyn mody, wyfuknół … pomachôł, pofómlowôł tym lizôkym … Nó, tóż jô po brymzie … iiiii … łodkryncóm szyba a łón ku mie:

– Dziyń dobry! Kóntrola drógowô … papióry prosza!

Nó, tóż jô mu na to:

– Wszyjske .. ep …  wszyjske?

Kuknół ci tak na mie i rzóndzi:

– Ha! Szofer słepôł … fest ale słepôł!

Zaziyróm ci i jô na niygo … i po kwilce:

– Ptôka môsz chopie, abo co? … Cobych sie naprôł jak belówa, ja?

A łón tak dalszij kukô na mie, zaziyrô i gôdô:

– Pójńdóm łóni symnóm do radijowoza …

– Zarôzki, mómynt … ino pôski łozmetlóm … he, he …

Idymy do tyj „nyski” a tam ci już drugi styrcy … taki mody … piyrszô słóżba  … nocnô szychta mieli możno … Idymy tak, deptómy ku tyj „nysce” a łón tak ci wartko przedymnóm wkarowôł i wrzescy:

– Jorguś! Mómy góścia … juhuuu …

Rôd jak sto diosków … i coby sprawiydliwóści stało sie zadóś dali mi tyn … wyjmnyli te nuple, dali mi jedyn taki …

– Łobywatelu! To jes próbiyrz trzyźbóści … dmuchejcie!

– Wyboczcie panoczku, wyboczóm mi łóni … a co to jes?

– Nó, to ci jes tyn próbiyrz trzyźbóści … inakszij sie to mianuje … balónik …

Nacióngóm ci go i … ęęęę …

– Ale, wyboczóm mi łóni, z tego co pamiyntóm jesce, panie władzo, to balóng ździebko inakszij wyglóndô … niźli tyn … kóndón …

– Wy mi sam niy dyszkutjyrujcie ino dmuchejcie … a fest!

– Wyboczóm mi panoczku, przeprôszóm piyknie ale jô sie … brzidza, mie to jes żadne …

– Ale, sam we ta rułecka …

– A, te śklanne cosik … a to prosza piyknie … niy spokopiółech …

Dmuchóm, dmuchóm (fest wydmuchać)

– Wybôczóm mi łóni ale barzij już niy poradza … możno ździebko dodmucho wasz kamrat …

– Niy róbcie sam cowieku jajec! Môcie dmuchać i tela!

– Nó, i prosza piyknie ….

Nadmuchôłech wiela wlazło, niy, i … nic niy pokôzało … Tyn jedyn policajt zaziyrô tak, łoglóndô tyn próbiyrz trzyźbóści. Patrzi i gôdô:

– Te Jorguś! Dej ino tyn drugi, bo tyn cheba jes popśnióny … nó … niy …

Dali mi inkszy, niy, biera …

– Panie szofyr! Dmuchejcie …

– A co wy sie k… jajca robicie, cy co? Co jes w morda … replay … jô do roboty jada, jô sie uwijóm … niy …

– Mocie dmuchać, a niy dyszkutjyrówać!

– Prosza piyjnie …

Nadmuchôłech tyn drugi, juzaś nic niy wykôzało. Tyn policajt tak kukô, kuko … i rzóndzi:

– To wy panoczku richtik nic’eście niy słepali?

– Kurde! Tuplikuja ci to chopie bez piytnôcie minut, coch ani kapki niy szluknół nó, niy …

– To po jakiymu, panie autofarer, tak dziwucnie godôcie?

– Nó, tóż trza sie bóło zarôzki ło to zapytać, niy … bo jô, bo jô panie władzo, to już łod dzieciynctwa tak … godóm !!!

I to by możno stykło tego wynokwianiô i fandzolyniô a berôł, gôwyndziół jak we kôżdô sobota

Ojgynz Pnioków