Ślonsko legynda o Emanuelu

AUTOR: ARTUR WÓJCIK

Boło to cołkiym dawno, tak dawno, że teroz nawet nojstarszy Hanys i Gorol niy pamiyntajom. Emanuel, co robioł dla ksiencia ze Pszczyny, jechoł do swoji familii co mieszkała w Bytomiu. Droga do Bytomia boła długo, prawie tak długo jak do Jeruzalym abo do Araberów. Długo myśloł o tym, jako trasa bydzie nojlepszo, i obroł ta, co szła przez Siongarnio. Siongarnio to boła wieś, kaj ludzi z roku na rok boło mnij. Niy mieli łoni kaj robić, a sami mieli blank tympe gowy. Yno sie wadzyli, a myśleć o robocie to im sie prawie przikrzoło. Wiync wiela z nich zdychało z gnicio w chałpie, yno ci sprytniyjsi, wyjyżdżali do dolekich krajów, kaj je robota. Jednego dnia przejyżdżoł przez ich wieś Emanuel, nasłuchoł sie ich problymów i pedzioł: „Fertig! Dosyć mom tych problymów! Znajda wom robota, ale mocie w niyj potym wiela robić, aby wom na chlyb starczyło”!

Szukoł Emanuel roboty trzi dni i trzi noce, ale niy umioł nic wymyśleć. A prawie jak sie drzewom żolił prziszoł do niego Skarbnik, co mu poradziył co trza zrobić. „Idź do lasu, yno sie niy łoglondej, kyj zoboczysz stary buk z modrymi liściami, pożykej sie do Matki Boski Piekarskij i kop łopatom głymboko”. Jak mu poradziył Skarbnik, tak zrobioł. Pożyczył łod Siongarnioków łopata, poszoł w las i zaczoł szukać. Dopiyro wieczorym znoloz to jedne zaczarowane przez Skarbnika dżewo z modrymi jak kapusta liściami, uklynknoł, przeżegnoł sie i pomodloł do Matki Boski: „Maryjko, miołech cie ło coś prosić, yno tyn Skarbnik nie pedzioł mi ło co. Wiync prosza Cie yno o zdrowie dla mnie, dla moji familii i dla wszyjskich co miyszkajom w Siongarnie”. Potym zaczon kopać głymboko i znoloz wöngiel. Nigdy wcześnij niy widzioł wöngla, ale Ponboczek i Matka Bosko Piekarsko podpowiedzieli mu, co do sie z tym zrobić. Polecioł potym ku Siongarni i tak pado miyszkańcom: „Znolozłech wom robota! Zbudujecie gruba i bydziecie wöngiel fedrować! Tam w lesie som nojprawdziwsze złoża wönglo, i to płytko pod ziymiom”! Ucieszyli sie Siongarnioki, a że boło ich niywiela, bo yno fufcik, poszli wszyjscy zoboczyć te pokłady wönglo.

Jednakoż ich plany pokrzyżowoł Scharley – zły duch, co nic nie robioł yno plany ich łonacył. Przefarbowoł liście buku z modrego na czorny tak, aby nikt nie znoloz tego miyjsca, kaj je wöngiel. Po trzech godzinach szukanio Emanuel brzidko zaklon: „Jeronie, kaj to jes”!? Dyć wtedy Scharley yno rynce zaciyroł z radości. I Emanuel z ferajnom niy znaleźli by tego miyjsca, kyj by niy bajtle łod Żelyźniokowyj, kiero żöła w Siongarni. A boło to tak. Prawie jak wszyjscy markotni wrocali do dom, Żelyźniokowo łodkryła, że niy mo przi siebie bajtli i zaczoła ich wołać: „Alojz, Herbert, kaj wy gizdy żeście som, dyć beboki wos chycom”! Bajtle przileciały a boły całe umurckane, cołkiem wyłonacone. „Łod czego żeście som takie wyłonacone na czorno?” – spytoła sie Żelyźniokowo. „A tam, takie czorne kamiynie boły”! I wtedy wszyscy pedzieli do bajtlów – „zaprowadźcie nos tam”! Bajtle pokozały miyjsce, kaj płytko pod ziymiom je wöngiel i wyrychtowano tam piyrwszo gruba.

Potym Emanuel wyjechoł do familii, robioł dali dla ksiyncia, ale na stare lata przijechoł do Siongarnie i już tam łostoł. Tukej powstało nowe miasto kole Siongarnie, a nazywoło sie Emanuelssegen, czyli po niymiecku „Błogosławiyństwo Emanuela”. Trzista roków potym, na grubie w Emanuelssegen robioło już wiyncyj jak sześset górników, boł już szyb „Maryja”, a potym sprawili szyby „Stanisław” i „Jakob”. W 1922 roku Ślonsk należoł już do Poloków i zmiynili łoni wtedy nazwa „Emanuelssegen” na „Murcki”. Boło to ponoć łod górników, co kyj wylajzynali z gruby na wierch, byli umurckane, ale jo myśla, że wziyło to sie tyż z tego, że nojprzód umurckane boły bajtle łod Żelyźnikowyj.

Jo żech tyż jes z Murcków i uważom, że dzisiok jest to nojpiykniyjsze miyjsee na Ślonsku. Siongarnio tyż jes dali – teroz stoi tam piynć chałpów, a yno we dwóch żöjom ludzie. Gruba tyż jes dali, znano po tymu, że jes to nojstarszo gruba kaj wöngiel fedrujom na Ślonsku. I bestuż dumny żech jes, że tu miyszkom, a niy kaj indzij.

***

Ta legenda jest moją własną interpretacją wydarzeń, nie mniej jednak wiele faktów jest prawdziwych. Faktycznie KWK Murcki to najstarsza kopalnia węgla na Śląsku. Pierwsze wzmianki o Murckach pochodzą z 1657, wtedy odkryto złoża węgla, wykorzystywane później w kuźnicach. Węgiel był bardzo płytko pod ziemią, dzięki czemu nie było problemów z jego wydobyciem. Pierwsze szyby miały głębokość 15-40 metrów. Kopalnia – tak jak i dzisiejsze Murcki – nosiła nazwę Emanuelssegen. Niestety po powrocie Śląska do Macierzy wiele rdzennych nazw miejscowości i dzielnic zostało spolonizowanych i raz na zawsze utraconych. Dziś nikt już nie pamięta o Emanuelu; z drugiej jednak strony praktycznie nic o nim nie wiemy. Moja legenda zaś jest fikcyjna i nie można się w niej doszukiwać prawdy historycznej. Siągarania natomiast (uważana też bywa za „dzielnicę Murcek”) istniała dużo wcześniej od odkrycia tu pokładów węgla. Trudno mi jest jednak powiedzieć, czy nazywała się wtedy tak, jak dziś. Teraz w skład Siągarni wchodzi parę domów i pola rozciągające się wzdłuż ulicy Lędzińskiej.